Co można zrobić z nawłoci? Wykorzystaj jej właściwości m.in. w chorobach układu moczowego i wypróbuj przepisy. Tak przygotuj miód z nawłoci

Anna Rokicka-Żuk
Anna Rokicka-Żuk
Nawłoć można spotkać zarówno na łące, jak i w lesie.
Nawłoć można spotkać zarówno na łące, jak i w lesie. _Alicja_/pixabay.com
Udostępnij:
Nawłoć jest źródłem kwitnącego ziela, które działa przeciwzapalnie, wspomaga leczenie skóry, usprawnia pracę układu moczowego i wspiera jelita. Zobacz, czym różnią się lecznicze gatunki rośliny – nawłoć pospolita, kanadyjska i późna. Poznaj przepisy na przetwory, takie jak herbatka, syrop, wino i miodek z nawłoci. Sprawdź ich właściwości, zastosowania i przeciwwskazania do kuracji.

Tego dowiesz się z artykułu

Nawłoć kanadyjska, pospolita i późna – jak wyglądają te rośliny?

Nawłoć (Solidago) to nazwa rodzaju roślin astrowatych, które należą do miododajnych i dostarczają cennych surowców leczniczych. Zalicza się do niego około stu gatunków, z których tylko kilka nie pochodzi z Ameryki Północnej, lecz są i rodzime, których w Europie używano od wieków.

Nazwa rodzaju pochodzi od łacińskiego solidare lub consolidare, co oznacza wzmacnianie i przywracanie sił. Właściwości rośliny ceniono od czasów starożytnych – wśród Germanów nawłoć uchodziła za jedno z najlepszych ziół wspomagających leczenie ran.

Staropolskie nazwy pierwotnie głównej odmiany rośliny, czyli nawłoci pospolitej czy inaczej zwyczajnej, to. m.in. złota rózga, złotnik, złote ziele, prosianowłoć i złota dziewica.

Korzystny wpływ nawłoci na leczenie chorób nerek wykorzystywano w Europie już w średniowieczu, natomiast szesnastowieczny botanik Lonicerus opisał korzystne działanie trzech jej gatunków w stanach zapalnych jamy ustnej i kaszlu.

Surowcem leczniczym jest kwitnące ziele nawłoci, czyli złocistożółte koszyczki nawłoci wraz z liśćmi i częścią łodygi.

W ziołolecznictwie zazwyczaj wykorzystuje się trzy rosnące w Polsce gatunki rośliny. W ziołolecznictwie europejskim, a także Tradycyjnej Medycynie Chińskiej, największe znaczenie ma ten pierwszy.

Nawłoć pospolita (Solidago virgaurea) – rośnie dziko na terenach Europy, Azji, na północy Afryki oraz w Ameryce Północnej. Występuje pospolicie w lasach, na łąkach, nieużytkach, przydrożach, a także w ogrodach. Łodyga dorasta 1 m i w górnej części jest krótko owłosiona, w dolnej ma ciemny odcień. Eliptyczne lub lancetowate liście są ząbkowane, a koszyczki kwiatowe są dość duże i tworzą wąskie wiechy lub grona złożone. Kwitnie od sierpnia do października.

Nawłoć pospolita (Solidago virgaurea).
Nawłoć pospolita (Solidago virgaurea). jhenning_beauty_of_nature/pixabay.com

Nawłoć kanadyjska (Solidago canadensis) – przybyła z Ameryki Północnej jako roślina ozdobna, ale ponieważ tworzy silne rozłogi korzeniowe, szybko rozprzestrzeniła się i stała uciążliwym chwastem. Dorasta wysokości 1,5 m, a nawet 2 m, a liście są bardziej podłużne i lancetowate. Koszyczki tego gatunku są mniejsze i gęściej zebrane, a rośliny kwitną już w lipcu i sierpniu, aż do późnej jesieni. Choć nawłoć kanadyjska jest wykorzystywana w fitoterapii, nie ma tak cennych właściwości, co nawłoć pospolita.

Nawłoć późna (Solidago gigantea) – została w podobny sposób zawleczona do Europy, co nawłoć kanadyjska, i tak jak ona ma nieco inny skład niż nasz gatunek rodzimy. Występuje najczęściej w południowo-wschodniej części Polski i w rejonach wzdłuż Wisły. Osiąga najwyższe rozmiary (wysokość nawet 2,5 metra) i tworzy gęste kwiatostany, a z kłączy wyrastają mnogie łodygi. W odróżnieniu od nawłoci kanadyjskiej nie są owłosione, bo dotyczy to tylko osi kwiatostanu i jego gałązek.

Przeczytaj także:

Kiedy i jak zbierać ziele oraz kwiat nawłoci?

Nawłoć zbiera się na początku kwitnienia, gdy koszyczki kwiatowe zaczynają się rozwijać, jak również podczas zawiązywania owoców, które są drobnymi niełupkami ze „spadochronem” jak u mniszka lekarskiego.

Nawłoć zbiera się w suche dni, najlepiej rano po ustąpieniu rosy. Ziele powinno pochodzić z czystych, oddalonych od dróg miejsc o naturalnej florze, choć roślinę można też uprawiać w przydomowym ogródku, gdzie posłuży również jako dekoracja.

Podczas zbioru obcina się szczyty roślin o długości 10-25 cm, które oprócz żółtych koszyczków kwiatowych zawierają też liście i fragment łodygi, jednak nie powinny stanowić więcej niż 1/5 gotowego surowca.

Szczyty nawłoci należy wysuszyć w warunkach naturalnych, w temperaturze nie przekraczającej 40 stopni. Można rozkładać je cienką warstwą na papierze lub wieszać na sznurkach. Do przygotowania miodu nawłociowego może posłużyć też surowiec częściowo podsuszony – wystarczy powiesić wierzchołki roślin w ciemnej, przewiewnej szafce na ok. 4 dni.

Wywaru z kwitnącego ziela nawłoci można używać do farbowania tkanin, co również było tradycyjnym zastosowaniem jej ziela.

Co zawiera nawłoć i jakie ma zastosowanie w medycynie?

Nawłoć obfituje w związki biologicznie czynne, zwłaszcza antyoksydanty i składniki mineralne. Z przeciwutleniaczy zawiera m.in., silnie działające flawonoidy (m.in. rutynę, pochodne kwercetyny czy kemferolu), glikozydy fenolowe takie jak lejokarpozyd, saponiny, taniny, należące do karotenoidów żółte barwniki – ksantofile, a także pochodne kwasu kawowego czy lotne związki olejku eterycznego.

Ważnym składnikiem nawłoci są też polisacharydy z grupy fruktanów, które wspierają równowagę mikroflory jelitowej i układ odpornościowy.

Zastosowanie nawłoci obejmuje podanie doustne oraz działanie zewnętrzne, przy czym niepożądane efekty jej używania nie zostały dokładnie poznane. Dzienna dawka to na ogół 6-12 g kwitnącego ziela dziennie.

Przy stosowaniu wewnętrznym nawłoci należy zwiększyć spożycie płynów, ponieważ zioło to ma silne działanie moczopędne.

Kwitnące ziele nawłoci i przetwory z niego wspomagają leczenie problemów zdrowotnych takich jak:

  • podrażnienie pęcherza moczowego, m.in. parcie na pęcherz, częstomocz,
  • ochrona pęcherza przed stanem zapalnym, m.in. przy cewnikowaniu,
  • zatrzymanie moczu,
  • dna moczanowa,
  • kamica nerkowa i moczowa,
  • przerost gruczołu krokowego, czyli prostaty,
  • kandydoza (pomocniczo),
  • dolegliwości reumatyczne (pomocniczo),
  • stany zapalne jamy ustnej i gardła (płukanki),
  • owrzodzenia, trudno gojące się rany, opryszczka (okłady),
  • wypryski, wysypki (przemywanie).

Stosowanie nawłoci w do przepłukiwania układu moczowego w przypadku ich zapalenia, a także prewencji kamicy, jest oficjalnie uznane przez niemiecką komisję E Federalnego Instytutu ds. Leków i Wyrobów, która ocenia surowce w farmakopei.

Według opinii Europejskiej Agencji Leków (EMA) nawłoć ma potencjalne zastosowanie wspomagające leczenie infekcji układu moczowego wraz z tradycyjnymi farmaceutykami takimi jak antybiotyki, ale nie stosowana oddzielnie.

Badania wskazują na zwiększoną skuteczność leczenia infekcji moczowych wraz z innymi ziołami, m.in. skrzypem lekarskim i jagodami jałowca.

Dowiedz się także:

Przepis na miód z nawłoci

Miód nawłociowy to prawdziwy miód pszczeli, produkowany przez te owady z pyłku nawłoci. Nie jest przy tym ziołomiodem, czyli miodem produkowanym przez pszczoły karmione pożywką wzbogaconą w wyciągi roślinne. Jest jednak dość rzadki i drogi, dlatego pod tą nazwą można spotkać też całkiem inny produkt. Tzw. miodek nawłociowy to nic innego, jak wyciąg ziołowy pozyskany za pomocą miodu. Można go przygotować w domu.

Przepis na miód nawłociowy
Składniki:

  • 1/2 szkl. świeżego ziela nawłoci w małych kawałkach lub 1/2 szkl. suszonego,
  • 2 szkl. płynnego jasnego miodu, np. wielokwiatowego.

Przygotowanie:

  1. Wrzuć ziele nawłoci do słoika i zalej miodem, po czym usuń pęcherzyki powietrza za pomocą czystego drewnianego patyczka, np. do szaszłyków czy pałeczki do ryżu, ew. łyżki.
  2. Zakręć słoik i postaw na oknie na 4 tygodnie, gdzie będzie poddany działaniu światła słonecznego, przy czym słoik codziennie odwracaj, by zioła były stale pokryte miodem.
  3. Przecedź miód przez drobne sitko do wyparzonego słoika, wyciskając go z ziół za pomocą łyżki – z czasem powinien stać się bardziej płynny, jeśli jednak będzie za gęsty, wstaw słoik na pewien czas do kąpieli wodnej, ale nie podgrzewaj za bardzo.
  4. Przechowuj miód w lodówce do 3 miesięcy. Ziół nie wyrzucaj, tylko dodaj do nalewki (przepis dalej).

Przygotowanie mieszanki nawłoci z miodem pozwala na wydobycie z nich rozpuszczalnych w wodzie związków aktywnych. Jednocześnie wysokie stężenie miodu ma działanie konserwujące.

Choć miód nawłociowy surowy (jak w powyższym przepisie) jest bogatszy w biologicznie aktywne niż ten utrwalany poprzez podgrzewanie, może mieć znacznie krótszą przydatność do spożycia. Przygotowany miodek ziołowy można jednak utrwalić i zagęścić poprzez gotowanie, dzięki czemu wytrzyma na półce szafki nawet cały rok.

Sprawdź także:

Nawłoć i miód nawłociowy – właściwości lecznicze, środki ostrożności i przeciwwskazania

Nawłoć zawdzięcza swoje cenne właściwości prozdrowotne i lecznicze obecności fitozwiązków takich jak przeciwobrzękowe flawonoidy, przeciwzapalne glikozydy fenolowe, przeciwgrzybicze saponiny trójterpenowe i ściągające taniny, czyli inaczej garbniki.

Efekty przyjmowania nawłoci obejmują działanie:

  • moczopędne,
  • antybakteryjne,
  • przeciwgrzybicze, zwłaszcza przeciw Candida albicans,
  • rozkurczowe na mięśnie gładkie narządów moczowo-płciowych,
  • przeciwzapalne,
  • przeciwbólowe,
  • ściągające, tj. obkurczająco na naczynia krwionośne i zmniejszające obrzęk śluzówki,
  • wzmacniające i uszczelniające włosowate naczynia krwionośne,
  • przeciwbiegunkowe,
  • immunostymulujące,
  • żółciopędne i pobudzające wydzielanie soku żołądkowego, a dzięki temu usprawniające trawienie.

Leczniczo stosuje się różne gatunki nawłoci w podobnych zastosowaniach, należy jednak pamiętać, że mają nieco odmienne właściwości. Naprzemienne sięganie po nie jest wskazane przy dłuższych kuracjach tą rośliną, które powinny być prowadzone w porozumieniu z lekarzem.

Choć nawłoć pospolita ma mniejsze stężenie związków aktywnych niż kanadyjska czy późna, zawiera lejokarpozyd – silny związek łagodzący zapalenie i ból z grupy glikozydów fenolowych, który w nich nie występuje. Dlatego jest najlepiej polecane w leczeniu dróg moczowych.

Ziele nawłoci można przyjmować w postaci herbatek (naparów i odwarów), syropu, wyciągu winnego i miodowego, a także nalewki. Należy przy tym pamiętać, że ze względu na silne działanie przetwory te powinny być dawkowane zgodnie z zaleceniami.

Produkty obfitujące w cukier, takie jak miód, syrop czy nalewka, nie są wskazane w przypadku cukrzycy i zaburzeń glikemii, m.in. związanych z insulinoopornością. Należy też uwzględnić przeciwwskazania dotyczące spożywania przetworów alkoholowych.

Zioło nie jest wskazane dla kobiet w ciąży i dzieci poniżej 12. roku życia. Może też nie być odpowiednie dla osób z uczuleniami, zwłaszcza astmą i alergią oddechową, a szczególnie na pyłek nawłoci, ambrozji czy aksamitki.

Rzadkie reakcje po spożyciu nawłoci mogą wiązać się z wystąpieniem wysypki na ciele.

Nawłoci nie należy przyjmować w przypadku chorób serca i obrzęków wywołanych zaburzeniami krążeniowymi, w niewydolności nerek czy ich przewlekłym zapaleniu. Kuracji doustnej nie wolno łączyć z przyjmowaniem leków diuretycznych (moczopędnych), może nie być też odpowiednia przy nadciśnieniu. W przypadku poważniejszych zaburzeń fitoterapię z użyciem nawłoci należy skonsultować z lekarzem.

Przepis na herbatę, wino i syrop z nawłoci

Nawłoć w postaci świeżej i suszonej posłuży do przygotowania napojów oraz przetworów leczniczych.

Oto jak przygotować nawłoć do spożycia lub użycia:

  • Syrop nawłociowy z cukrem: zalej ziele 200 g kwitnącego ziela nawłoci 1,5 l wrzącej wody, ostudź pod ściereczką, przykryj i wstaw na noc do lodówki. Następnie odcedź napar, dodaj sok wyciśnięty z 2 cytryn i 1 kg cukru, zagotuj, zbierz osad, napełnij gorącym syropem wyparzone butelki i zamknij.
  • Syrop nawłociowy z miodem: zalej 100 g kwitnącego ziela nawłoci w kawałkach i plastry ekologicznej cytryny ze skórką taką ilością wrzątku, by przykryła składniki. Ostudź, przecedź, dodaj 5-6 łyżek miodu i przełóż do wyparzonych słoików. Przechowuj w lodówce.
  • Herbatka nawłociowa: zalej 1-2 łyżeczki suszonego ziela nawłoci (3-6 g) 150 ml wrzątku (źródła podają też proporcję 2 łyżek na szkl. wody), przykryj i odstaw na 20 minut i odcedź. Dawka: 1 szkl. między posiłkami 2-4 razy dziennie maksymalnie przez 6 tygodni.
  • Wino nawłociowe: napełnij połowę słoika świeżym, posiekanym zielem nawłoci i dopełnij wytrawnym białym winem, zamknij i odstaw na 2-3 tygodnie, a następnie odcedź. Dawka: 50 ml 2-3 razy dziennie.
  • Okłady z nawłoci: zalej 25 g ziela nawłoci 0,5 l wrzącej wody i gotuj 2 min. Odcedź, ostudź małą porcję, nasącz niż kompres i przykładaj na chorą skórę 2 razy w ciągu dnia.

ZOBACZ: Piękne, popularne i trujące – na które rośliny trzeba uważać?

Uzupełnij domową apteczkę

miejsce #2

Omron

OMRON Gentle Temp 720

257,21 zł94,80 zł-63%
miejsce #3

Sanity

Termofor Gumowy Sanity 2 l w pokrowcu

31,99 zł13,95 zł-56%
miejsce #4

Omron

Omron M4 Intelli It

463,00 zł211,99 zł-54%
miejsce #5

ZF Polpharma S.A.

HEEL Viburcol Compositum 12 czopków

46,09 zł21,87 zł-53%
miejsce #6

Aurovitas

Aurovitas Lipiforma Plus 30Kaps.

48,99 zł25,00 zł-49%
miejsce #7

Farm-Vix

Farm-vix Maść z liści laurowych 150ml

51,79 zł29,90 zł-42%
miejsce #8

Microlife

Microlife BP A1 Basic

148,58 zł85,46 zł-42%
miejsce #10

Boiron

Boiron Rumex Crispus 9CH 4 g

16,54 zł12,47 zł-25%
miejsce #11

Sanity

Sanity Inhalator PRO

249,61 zł189,88 zł-24%
miejsce #12

Heel

Euphorbium Sn 30 ml

36,79 zł35,32 zł
Materiały promocyjne partnera
Dodaj firmę
Logo firmy Główny Inspektorat Sanitarny
Warszawa, Targowa 65
Autopromocja

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Dołącz do nas na Twitterze!

Codziennie informujemy o ciekawostkach i aktualnych wydarzeniach.

Obserwuj nas na Twiterze!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Materiał oryginalny: Co można zrobić z nawłoci? Wykorzystaj jej właściwości m.in. w chorobach układu moczowego i wypróbuj przepisy. Tak przygotuj miód z nawłoci - Strona Zdrowia

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Więcej informacji na stronie głównej Dziennik Polski
Dodaj ogłoszenie