Czy lekarz może tworzyć i niszczyć ludzkie embriony?

Redakcja
W Warszawie rozpoczęła się IX Krajowa Konferencja Szkoleniowa Towarzystwa Internistów Polskich "Postępy w chorobach wewnętrznych - INTERNA 2010". To największe coroczne spotkanie polskich specjalistów w dziedzinie chorób wewnętrznych. W wykładach, warsztatach i dyskusjach panelowych, które odbędą się w Pałacu Kultury i Nauki udział zapowiedziało blisko 3500 uczestników.

Fot. THETA

W przededniu konferencji odbyło się trzecie już sympozjum "Dylematy etyczne w praktyce lekarskiej". Tym razem temat debaty brzmi: "Czy lekarz może tworzyć i niszczyć ludzkie embriony?". W sposób oczywisty tegoroczne sympozjum etyczne nawiązuje do trwającej w Polsce dyskusji na temat regulacji prawnych dotyczących zapłodnienia in vitro. Spór trwa, w Sejmie znajduje się kilka projektów ustaw, ale żadne ugrupowanie polityczne nie potrafi zbudować większości potrzebnej dla przyjęcia konkretnego rozwiązania.

Na zaproszenie organizatorów (Medycyny Praktycznej, Towarzystwa Internistów Polskich i Naczelnej Izby Lekarskiej, we współpracy z American College of Physicians) referaty wygłosili: prof. Andrzej Szczeklik (II Katedra Chorób Wewnętrznych Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowi, temat: "Prometejskie marzenia medycyny"), prof. Rocco Buttiglione (Department of Philosophy, University of Liechtenstein, temat: "Status ludzkiego embrionu w krajach Unii Europejskiej"), dr Andrzej Muszala (Instytut Bioetyki Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie, temat: "Status ludzkiego embrionu w różnych religiach i w historii"), dr Tad Pacholczyk (National Catholic Bioethics Center, Filadelfia, USA, temat: "Komórki macierzyste i klonowanie człowieka - wątpliwości moralne"), prof. Christopher Hook (Mayo Clinic, Rochester, USA - oficjalny przedstawiciel ACP, temat: "Zapłodnienie in vitro i pozyskiwanie komórek macierzystych z ludzkich embrionów - prawo i praktyka w Stanach Zjednoczonych", prof. Paweł Łuków (Instytut Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego, temat: "Zapłodnienie in vitro i pozyskiwanie komórek macierzystych z ludzkich embrionów w świetle etyczno-filozoficznym - głos za"), prof. Marian Machinek (Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, temat: "Zapłodnienie in vitro i pozyskiwanie komórek macierzystych z ludzkich embrionów w świetle etyczno-filozoficznym - głos przeciw"), prof. Włodzimierz Wróbel (Katedra Prawa Karnego Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, temat: "Zapłodnienie in vitro i pozyskiwanie komórek macierzystych z ludzkich embrionów - na co pozwala polskie prawo").
Natomiast w dyskusji panelowej dołączyli również: prof. Tadeusz Biesaga (Instytut Bioetyki Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie), dr Konstanty Radziwiłł (Prezydent-Elekt Stałego Komitetu Lekarzy Europejskich (CPME), dr Jerzy Umiastowski (Przedstawiciel Polski w Komitecie Sterującym ds. Bioetyki (CDBI) Rady Europy).

Zdaniem prof. Christophera Hooka, który opisał istniejący w USA stan prawny i jego konsekwencje, "w embriologii zarodek ludzki jest definiowany w sposób jednoznaczny i oczywisty jako istota ludzka, dlatego też powinien podlegać takim samym prawom, jakie regulują badania z udziałem ludzi".

"Potencjalne" korzyści, jakie płyną z wykorzystania pluripotentnych komórek macierzystych, polityka na rzecz aborcji oraz brak unormowań dotyczących zapłodnienia in vitro przyczyniły się jednak do tego, że w środowiskach naukowych, medycznych i politycznych w Stanach Zjednoczonych próbuje się wykluczyć pojęcie człowieczeństwa z definicji embrionu ludzkiego. Jednak są wyjątki. Poprawka do ustawy z 1995 (tzw. Dickey Amendment) zabrania finansować ze środków rządowych badania, które wiążą się z niszczeniem ludzkich embrionów.

Nie ma jednak podobnych uregulowań dotyczących finansowania ze źródeł prywatnych. Prezydent George W. Bush ograniczył finansowanie badań z użyciem linii zarodkowych komórek macierzystych wyprowadzonych przed 10 sierpnia 2001 r., ale poparł badania na dorosłych komórkach. Wiosną 2009 r. prezydent Barack Obama zwiększył zakres finansowania badań z udziałem pierwotnych komórek zarodkowych, ale też podtrzymał zakaz finansowania badań określonych w Dickey Amendment.

Badania wiążące się z niszczeniem embrionów zatwierdzono i sfinansowano w 10 stanach Ameryki Północnej. Postępy w badaniach nad indukowanymi pluripotentnymi oraz nad dorosłymi komórkami macierzystymi sprawiają jednak, że maleje znaczenie zarodkowych komórek macierzystych w leczeniu chorób i zapotrzebowanie na te komórki. W opinii prof. Hooka "Stany Zjednoczone nie stworzyły pozytywnego wzorca do naśladowania dla innych krajów".
Posłuchaj wypowiedzi prof. Hooka

Z kolei prof. Włodzimierz Wróbel opisał niejasny stan prawny w kwestii in vitro w Polsce: "W polskim systemie prawa brak jest obecnie regulacji prawnych dotyczących bezpośrednio problematyki zapłodnienia in vitro oraz pozyskiwania komórek macierzystych z ludzkich embrionów. Bezspornym jest, że embrion ludzki podlega ochronie prawnej, o czym przesądza nie tylko treść Konstytucji RP, ale także art. 1 ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży z 1993 r., zgodnie z którym 'prawo do życia podlega ochronie, w tym również w fazie prenatalnej'. Sporne są natomiast granice tej ochrony, jej intensywność oraz sposób rozstrzygania sytuacji kolizyjnych".

W szczególności polski system prawa nie przewiduje odpowiedzialności karnej za bezprawne działania dotyczące życia ludzkiego rozwijającego się i pozostającego poza organizmem matki (zarodka). Próby rozszerzającej wykładni regulacji dotyczących przerywania ciąży lub uszkodzenia ciała dziecka poczętego budzą szereg zasadniczych wątpliwości. Brak jest także przepisów karnych dotyczących manipulacji genetycznych, klonowania i komercyjnego wykorzystywania komórek rozrodczych. Wszystkie te zachowania mogą być oceniane wyłącznie w perspektywie zasad etycznych obowiązujących lekarzy i naukowców, a w związku z tym zagrożone są wyłącznie odpowiedzialnością zawodową lub dyscyplinarną.

Posłuchaj wypowiedzi prof. Wróbla

Natomiast prof. Marian Machinek i prof. Paweł Łuków polemizowali na temat zapłodnienia in vitro i pozyskiwania komórek macierzystych z ludzkich embrionów w świetle etyczno-filozoficznym. Pierwszy z nich przedstawił najważniejsze argumenty przeciw, a drugi za. I tak zdaniem prof. Machinka "etyczna ocena wykorzystania ludzkich embrionów do uzyskania komórek macierzystych powinna obejmować zarówno ocenę celów, jakie temu zamierzeniu przyświecają, jak i środków, dzięki którym zamierza się je osiągnąć".

"Cele są w tym wypadku niewątpliwie szczytne i ważkie: terapia dotychczas nieuleczalnych chorób, m.in. neurodegeneracyjnych. Środkiem do osiągnięcia jest jednak zniszczenie ludzkiego embrionu, co sprawia, że kluczowym zagadnieniem staje się pytanie o jego status. Chociaż embrion ludzki nie wykazuje jeszcze charakterystycznych dla osób cech (w tym szczególnie zdolności intelektualnych i psychicznych), ani też nie ma typowo ludzkiego kształtu ciała, to jednak jest niewątpliwie ludzkim, rozwijającym się w oparciu o własny plan rozwojowy, organizmem; jest pierwszą fazą rozwoju człowieka, którą każda z żyjących osób ma za sobą. Nie można zatem mówić o nim jako o potencjalnym człowieku, ale co najwyżej - o potencjalnym dorosłym. Statusu embrionu nie zmienia fakt, że stał się on 'nadliczbowym', tzn. nie został wykorzystany w procedurze zapłodnieniu in vitro. Z tych racji należy uznać zamiar wykorzystania embrionu do jakiegokolwiek, nawet bardzo szczytnego celu, który nie służyłby jemu samemu, jako etycznie niedopuszczalny."

Z takimi opiniami zdecydowanie polemizuje prof. Łuków. W jego ocenie "przeciwnicy wykorzystania zaawansowanych technik leczenia niepłodności zwykle posługują się dwoma, wzajemnie uzupełniającymi się argumentami. Z jednej strony starają się wykazać, że nie zachodzi zasadnicza różnica między ludzkim zarodkiem a urodzonym z niego dzieckiem, co pociąga za sobą moralną powinność ochrony zarodków w stopniu porównywalnym z ochroną, jaką otaczamy dzieci (argument z moralnego statusu zarodka). Z drugiej strony przedstawiają wizję życia małżeńskiego i rodzinnego, zgodnie z którą tylko kształtowane w wybrany sposób relacje między przyszłymi rodzicami gwarantują lub dają największe szanse, że ich potomstwo będzie należycie przez nich traktowane i uzyska pożądane warunki wychowania. Obydwa te argumenty są zbyt słabe, aby wykazać bezwarunkową niedopuszczalność stosowania metod in vitro w leczeniu niepłodności lub pozyskiwania embrionalnych komórek macierzystych."

www.mp.pl

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3