Dzwony

RedakcjaZaktualizowano 
Najsłynniejszy dzwon w Polsce - Zygmunt Fot. Anna Kaczmarz
Najsłynniejszy dzwon w Polsce - Zygmunt Fot. Anna Kaczmarz
Oddzywa się tylko w niektóre dni, aby obwieścić światu wyjątkową nowinę. Czasem dzwon milknie.

Najsłynniejszy dzwon w Polsce - Zygmunt Fot. Anna Kaczmarz

Jan Rogóż: MÓJ KRAKÓW

Bywa, że jest martwy i głuchy, wydaje fałszywy ton, gdy pęknie spiż, w który uderza jego serce. I pozostaje tylko - choć z żalem, bo to nierzadko liczące kilkaset lat arcydzieła sztuki ludwisarskiej - dzwon zezłomować i przetopić. Taki los mógł spotkać dwa z czterech dzwonów liturgicznych krakowskiej Bazyliki NMP, zawieszonych na niższej wieży mariackiej, a stanowiących jeden z największych i najstarszych zespołów dzwonów średniowiecznych w Polsce. Większy z nich, ważący ponad 4 tony "Półzygmunt", o średnicy 180 cm odlany prawdopodobnie w roku 1438 przez Jana Freudentala, od dawna nieużywany, posiadał w płaszczu ponadmetrową szparę. Czyniono kilka prób rozpiłowania rysy, a potem jej lutowania. Podejmowali się tego wędrowni giserzy (w Galicji nie było wówczas odlewni dzwonów) - lecz bezskutecznie.

Z początkiem 20. stulecia dotarła do Krakowa wiadomość o pewnym francuskim ludwisarzu, nazwiskiem Chambone, z małego miasteczka w Masywie Centralnym w departamencie Loiret, który opracował sposób przywracania dzwonom dawnego pięknego tonu bez konieczności ich ponownego przetapiania. Naprawił już paręset dzwonów we Francji i w Niemczech. W czerwcu 1909 roku tzw. Wydział Wielki Kasy Oszczędności Miasta Krakowa, zawiadujący finansami tej instytucji, pod przewodnictwem prezydenta Juliusza Leo uchwalił na dorocznej sesji, pośród licznych darowizn na cele humanitarne i dobroczynne, także wydatkowanie 8000 koron na ratowanie mariackich dzwonów. Dzięki tej ofiarności jeszcze jesienią tego roku udało się sprowadzić pod Wawel mistrza Chambone'a. Urządzono mu warsztat w nowo wybudowanych halach c.k. uprzywilejowanej fabryki maszyn rolniczych i narzędzi Ludwika Zieleniewskiego na Grzegórzkach. Korzystając z tej okazji przysłano też do Krakowa, z kilku miejscowości Galicji Zachodniej, inne pęknięte dzwony, m.in. piękny dzwon z Czchowa z 1459 roku. Łącznie poddano naprawie 8 dzwonów.

"Metoda francuskiego gisera, z której zresztą nie czyni tajemnicy - zanotował na łamach miesięcznika "Architekt" historyk sztuki i konserwator zabytków Stanisław Tomkowicz - jest prostą, niemal pierwotną. Dzwon rozgrzewa się do czerwoności, a w poszerzone pęknięcie wlewa roztopiony spiż". Sekret i umiejętności Chambone'a polegały na trafnym ustaleniu składu dawnego stopu, utrafieniu proporcji użytych metali. Każda taka operacja wymagała wielkiej ostrożności, precyzji i doświadczenia w zależności od rozmiarów dzwonu i grubości jego płaszcza, by "plomba" skutkiem drgań i wibracji nie wypadła, a przede wszystkim, by nie zafałszowała tonu.

Prace trwały ponad 9 tygodni. Najwięcej czasu i kosztów pochłonęło opuszczenie, a potem na powrót wywindowanie "Półzygmunta". Ale wynik był - jak pisze Tomkowicz - świetny. Wszystkie dzwony odzyskały pełny, jędrny, zdrowy głos. Z drobnymi wyjątkami po naprawie nie było śladu pęknięcia. Nowy aliaż zlał się ze starym w jednolitą masę. Nawet uszkodzone części misternych ornamentów odciśnięto i skopiowano przy naprawie. A na odjezdnym Chambone wyuczył dodatkowo jednego z giserów fabryki Zieleniewskiego swej metody, by mógł samodzielnie w przyszłości podejmować się rewitalizacji tarych dzwonów.

polecane: Flesz - e-papieros zagraża zdrowiu

Wideo

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3