Głupcy wierzą w poranek

Włodzimierz Jurasz
Marek Hłasko „Wilk”, opracował Radosław Młynarczyk, Iskry 2015
Marek Hłasko „Wilk”, opracował Radosław Młynarczyk, Iskry 2015
Czytnik. Marzenie? Nowe mieszkanie. Na tyle duże, żeby w każdej izbie mieszkało góra 4-5 osób - tak by wszystkim żyło się wygodnie. Nieszczęśliwe życie? Takie, w którym nie dzieje się nic, o czym dałoby się opowiedzieć spragnionemu wieści umierającemu przyjacielowi. Tak przedstawia się świat najnowszej(?) powieści Marka Hłaski, zmarłego w tajemniczych okolicznościach (Wiesbaden, 1969), jednego z najwybitniejszych polskich prozaików XX wieku.

Oczywiście „Wilk” to powieść najnowsza tylko w sensie wydawniczym. Napisana przed laty, teraz odnaleziona i opublikowana, stała się literacką sensacją. Powstała na kilka lat przed książkowym debiutem autora (zbiór opowiadań „Pierwszy krok w chmurach”, 1956) wzbudziła dyskusje na temat początków pisarskich Hłaski, zwłaszcza jego uwikłania w socrealizm.

Dyskusje poniekąd uprawnione - wspomniany „Pierwszy krok…” jest do dziś symbolem popaździernikowej literackiej odwilży, zerwania z kanonami literatury socrealistycznej - acz mało instruktywne. W końcu powszechnie wiadomo, że Hłasko w swych literackich pierwocinach (opowiadanie „Baza Sokołowska” czy opublikowana dopiero w roku 1982 powieść „Sonata marymoncka”) niespecjalnie polemizował z obowiązującą wówczas konwencją.

By utrzymać się w duchu rozgorzałej już dyskusji trzeba zaznaczyć, że i „Wilk” ma z socrealizmem wiele wspólnego. To opowieść o życiu nastolatka z ubogiej warszawskiej rodziny pod koniec lat 30. XX wieku. Hłasko pisze o nędzy, bezrobociu, powszechnym (nie tylko na Marymoncie) bandytyzmie. W takim świecie dojrzewa tytułowy Wilk, Rysiek Lewandowski, przechodząc kolejne etapy buntu - od prób zejścia na tzw. złą drogę po związanie się z naówczas już nielegalną Komunistyczną Partią Polski.

Nie to jest jednak w tej powieści najważniejsze. Bo „Wilk” przynosi przede wszystkim realistyczny obraz życia przedwojennej Warszawy - przedstawianego jednak w typowy dla Hłaski, widoczny także w jego późniejszych utworach, specyficzny sposób. To świat ponury, okrutny, niedający nadziei na przyszłość. Wywołujący i u bohaterów, i u czytelnika depresję…

Co równie istotne - to powieść pisana charakterystycznym także dla dojrzałego Hłaski stylem. Zadziornym, błyskotliwym, pełnym bon motów. Po kolacji wigilijnej bohaterowie „czekali w milczeniu godziny, kiedy zwierzęta zaczną złorzeczyć po ludzku na swój los”. „Lepiej żeby się kościół spalił, jakby się miała kropla wódki rozlać”. „Rano, o bladym świcie, ludzie wychodzili do roboty. Jedni z rozpaczą - że idą tyrać za parę groszy, drudzy odprowadzali ich nienawistnym spojrzeniem, że w ogóle mają dokąd pójść”.

Obraz życia marymonckiej biedoty, borykającej się z nędzą, w jaką popadają bez własnej winy, jest w „Wilku” naprawdę przejmujący. W pamięć zapadła mi zwłaszcza szokująca scena umierania chorego na gruźlicę nastoletniego przyjaciela głównego bohatera. Śledząc życie Wilka i jego otoczenia zaiste nie sposób nie przekonać się do socjalizmu - co wyraźnie różni tę powieść od sztandarowych dzieł realizmu socjalistycznego, od tej ideologii raczej ostraszających. Czytając tę powieść i ja sam gotów już byłbym wraz z ludem roboczym pójść na barykady, gdyby nie jedna, dość odrażająca scena. Oto podczas strajku, na który załapał się i Rysiek Lewandowski, robotnicy (zupełnie inaczej niż było to na przykład w Stoczni Gdańskiej) wywieszają portret towarzysza Stalina.

Właśnie dlatego, doceniając „Wilka”, pozostanę raczej wielbicielem „Pierwszego kroku w chmurach” czy „Następnego do raju”. Drukowanego pierwotnie w tygodniku „Panorama” pod tytułem „Głupcy wierzą w poranek”…

Wideo

Materiał oryginalny: Głupcy wierzą w poranek - Dziennik Polski

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3