Krajobraz po apokalipsie

Redakcja
W wyniku II wojny Polska straciła połowę przedwojennego terytorium, a Polacy z Kresów wschodnich zostali wymordowani, deportowani bądź przesiedleni na ziemie zachodnie. Dopiero od niedawna wolno pisać, jak Sowieci poczynali sobie na tych ziemiach i co po sobie pozostawili. Niemal równolegle ukazały się dwa zbiory reportaży z tamtych stron: "Między Wschodem a Zachodem" Anne Applebaum oraz "Do zobaczenia w piekle" Wojciecha Pestki.

Marek Oramus: GALAKTYKA GUTENBERGA

Więcej zainteresowania wzbudził chyba zbiór pierwszy, skoro autorka jest żoną ministra spraw zagranicznych RP Radka Sikorskiego (któremu zresztą dedykowana jest książka wydana po angielsku w roku 1994). Applebaum przejechała pas obejmujący polskie Kresy Wschodnie, od Królewca po Odessę, była w Wilnie i Lwowie, w Nowogródku, Mińsku i Brześciu, w Drohobyczu, Kamieńcu Podolskim i Czerniowcach. Jej relacja jest szczególnie cenna, ponieważ skomplikowane zaszłości tamtych ziem możemy zobaczyć okiem bezstronnego obserwatora. Applebaum nie pisze jednak dla Polaków, ale dla słabo zorientowanego czytelnika angielskojęzycznego, rozdziały reportażowe poprzedza więc rysem historycznym, który okazuje się niezbędny i dla nas. "Między Wschodem i Zachodem" wyróżnia się klarownością - zrozumieniu, jak toczyła się tu historia, służą m.in. poglądowe mapki, przedstawiające ruch granic oraz miasta i miejscowości dostające się pod coraz to inną jurysdykcję.
W odróżnieniu od Amerykanki Wojciech Pestka przyjmuje, że są to sprawy każdemu znane i też przedstawia dzień dzisiejszy na tych ziemiach. Interesuje go los Polaków, ale nie tylko. Irena Sandecka mówi o tym, jak stopniowo zacierane są ślady polskości na Ukrainie i że jest to prowadzona z premedytacją polityka. Ktoś opiekuje się kościołem, ktoś walczy o odzyskanie innego - ale są to ludzie wiekowi, którzy lada chwila znikną z tego padołu, a wraz z nimi przepadnie ich dzieło. Nie widać młodych, którzy by chcieli je kontynuować i których byłoby stać na tyle poświęcenia i wyrzeczeń. Z opisów można wnosić, że Polska udziela tym ludziom bardzo nikłej pomocy albo nie udziela jej wcale. Jak za czasów sowieckich Polacy za Bugiem pozostawieni są własnemu losowi. Niektórzy ostentacyjnie żałują, że nie pojechali z falą repatriantów do Polski, to był największy błąd - oceniają.
I Applebaum, i Pestka, nie ograniczają się do spraw polskich. Pestka przedstawia gehennę dwóch Ukrainek, zesłanych do Workuty na dziesięć lat, i trzeciej, łączniczki głównodowodzącego UPA, skazanej na 25 lat. Opisuje zbrodnię hitlerowską w Chatyniu na Białorusi, który Sowieci z powodu podobieństwa nazwy chcieli pokazywać jako Katyń, oraz masakrę wsi Drażno przez komunistyczną partyzantkę, o czym i dziś nie wolno wspominać. Pisze o Brunonie Schulzu, Stanisławie Vincenzie i Knutsie Skujenieksie, wybitnym poecie łotewskim. Z kolei Applebaum tropi pozostałości niemieckie w Królewcu, pokazuje życie zabitych deskami wsi i miasteczek, gdzie życie po zdjęciu imadła komunistycznego dopiero nieśmiało się organizuje. Rejestruje rozwój nacjonalizmów: litewskiego, rumuńskiego, węgierskiego, rosyjskiego, ukraińskiego. Tylko Polacy wydają się pogodzeni. Walec historii, który zdemolował te strony, zdaje się być zastępowany przez walec ekonomii, dopełniający dzieła zniszczenia.
Z obu książek wynika bodaj wniosek, że Polska lepiej gospodarowała na tych ziemiach niż Sowieci, a nawet niż dzisiejsi zarządcy. Dopiero szarańcza komunistyczna, inwazja komisarzy, komunistycznej księżycowej gospodarki i komunistycznego zakłamania pozwoliły docenić względny komfort przedwojennego życia. Pestka i Applebaum ukazują krajobraz po apokalipsie, która pochłonęła wiele istnień ludzkich, a żywych skazała na przemarsz przez piekło. "Tak naprawdę to narody przygraniczne, nie Rosjanie, zginęły, aby ocalić Związek Radziecki", pisze Applebaum wbrew opinii napotkanej Rosjanki o ich narodowym męczeństwie podczas II wojny.
Anne Applebaum "Między Wschodem a Zachodem. Przez pogranicza Europy". Tłum. Ewa Kulik-Bielińska. Prószyński i S-ka 2009, cena 32 zł
Wojciech Pestka "Do zobaczenia w piekle. Kresowa apokalipsa: Ukraina, Polska, Białoruś, Łotwa". Prószyński i S-ka 2009, cena 28 zł

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie