Madonny Polskie w dziejach narodu

  • Dziennik Polski

Łucja Marek

Matka Boska, Królowa Polski, towarzyszyła Polakom w trudnych momentach historii narodu i ojczyzny, również w okresie komunistycznego totalitaryzmu. Pobożność maryjna to cecha charakterystyczna naszego katolicyzmu, głęboko złączona z patriotyzmem
Na bloczku wydanym w latach 80. XX wieku przez Pocztę NZS AM widniało 10 wizerunków Matki Boskiej: Kozielska, Częstochowska, Wspomożycielka Słusznej Sprawy, Lwowska, Zmarłych, Katyńska, Wysiedlona, Opuszczona, Ostrobramska, Męczenników
 fot. archiwum IPN

Sierpień to miesiąc, w którym Polacy masowo pielgrzymowali i pielgrzymują przed oblicze Maryi, by oddać jej cześć, zawierzyć swe sprawy i ojczyznę. Pierwszeństwo dzierży jasnogórskie sanktuarium Czarnej Madonny. W tym i innych wyobrażeniach Matka Boska, Królowa Polski, towarzyszyła Polakom w trudnych momentach historii narodu i ojczyzny, również w okresie komunistycznego totalitaryzmu. Była obecna jako: MB Katyńska, Kozielska, AK-owska, Powstańcza, Wysiedlona, Matka Opuszczonych, Zmarłych, Męczenników, Internowanych, Robotników…, po prostu Madonna Polska.

Pobożność maryjna to cecha charakterystyczna polskiego katolicyzmu, głęboko złączona z patriotyzmem. Średniowieczna pieśń religijna „Bogurodzica” śpiewana była w szczególnych momentach dziejowych. Jej słowami wzywano orędownictwa Maryi w starciu z Krzyżakami pod Grunwaldem w 1410 r. Do niej nawiązywał Juliusz Słowacki w wierszu „Bogarodzico, Dziewico”, napisanym po wybuchu powstania listopadowego. W obliczu potopu szwedzkiego król Jan Kazimierz szukał ratunku u Królowej Korony Polskiej, składając śluby przed obrazem Matki Boskiej Łaskawej w lwowskiej katedrze w 1656 r. Wstawiennictwu Maryi przypisywano zwycięską bitwę, tzw. cud nad Wisłą z połowy sierpnia 1920 r., która przeważyła szalę wojny polsko-bolszewickiej i zapobiegła rozlaniu się rewolucji bolszewickiej na Europę Zachodnią. Naród uciekał się do Maryi w kolejnych dekadach XX wieku, w okresie agresji niemieckiej i sowieckiej oraz pod komunistycznymi rządami.

Patronka i Królowa Polski

Władze Polski ludowej na różne sposoby ograniczały i zacierały kult Matki Boskiej. W 1951 r. z kalendarza dni wolnych od pracy usunięto m.in. dwa święta maryjne: MB Gromnicznej i Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny. Dziewięć lat później ich los podzieliło Święto Wniebowzięcia NMP, obchodzone 15 sierpnia. Druga z wymienionych kasacji stanowiła swoistego rodzaju odpowiedź na ożywioną rolę sanktuarium MB Częstochowskiej.

Uroczystości odpustowe związane z tzw. Świętem MB Zielnej gromadziły na Jasnej Górze rzesze wiernych i „aktywizowały życie religijne”. Był to efekt kościelnych przygotowań do Milenium Chrztu Polski, którym początek dały Jasnogórskie Śluby Narodu (złożone 26 sierpnia 1956 r. przez Episkopat Polski w imieniu narodu w nawiązaniu do aktu króla Jana Kazimierza) oraz ogólnonarodowe rekolekcje będące realizacją tych przyrzeczeń (Wielka Nowenna 1957-1966).

Reżimowa prasa ośmieszała formy i teologiczne podstawy maryjnej pobożności, kpiono wręcz z ludowości kultu. Dezawuowano program Wielkiej Nowenny, zakończony oddaniem całej Polski w macierzyńską niewolę Maryi, Matki Kościoła za wolność Kościoła Chrystusowego w świecie współczesnym. Utrudniano trwającą od 1957 r. peregrynację kopii obrazu MB Częstochowskiej po parafiach kolejnych diecezji, a ostatecznie, w kulminacyjnym roku milenijnych obchodów, „zaaresztowano” wizerunek i zakazano opuszczania przez niego murów jasnogórskiego klasztoru. Aktami prawnymi i metodami administracyjnymi przeciwdziałano ruchowi pątniczemu, zwłaszcza pielgrzymkom przedstawicieli środowisk zawodowych i stanów społecznych na Jasną Górę. Dalekowzroczność prymasa kard. Stefana Wyszyńskiego, głównego autora programu odnowy religijnej narodu w duchu pobożności maryjnej, sprawiła, że charakterystyczny ryt polskiego katolicyzmu przetrwał okres komunizmu.

Znaczek prawdę powie

Znaczenie i rolę Maryi w pobożności i historii narodu polskiego, z akcentem na okres II wojny światowej oraz komunistycznych rządów, wyartykułował drugi obieg wydawniczy, a zwłaszcza podziemna filatelistyka lat osiemdziesiątych. W 1984 r. Poczta Solidarności wydała serię znaczków przedstawiającą figurę Najświętszej Maryi Panny, u której stóp znajdował się orzeł w koronie z uniesionym skrzydłem, wskazującym na Maryję. Poniżej widniało modlitewne zawołanie: „Opiekunko nasza”. Nieco później wyemitowano blok znaczków opatrzony wspólnym tytułem Madonny Polskie. Na blankiecie umieszczono sześć znaczków, każdy przedstawiał inne wyobrażenie Maryi: Królową Polski, Patronkę Litwy, Lwowską Orędowniczkę, Bolesną Matkę Katyńską, Wspomożycielkę Słusznej Sprawy (de facto Matkę Boską AK-owską) i Nadzieję Więzionego Narodu. Opis w formie modlitewnego wezwania (módl się za nami) widniał na odrębnym kuponie złączonym ze znaczkiem.

W 1985 r. Poczta Niezależna wprowadziła do podziemnego obiegu serię znaczków z wizerunkiem opisanym jako Matka Boska AK. Przedstawiono płaskorzeźbę Piety z Narodowego Sanktuarium MB Częstochowskiej w Doylestown w Pensylwanii, ufundowaną w czterdziestą rocznicę powstania warszawskiego przez oddział byłych żołnierzy AK w USA. Matka Boska z rysami Czarnej Madonny, spowita płaszczem ozdobionym symbolami Polski Walczącej, trzyma na ręku i tuli konającego małego żołnierza. Z głowy powstańca spada hełm z napisem AK, dłoń wspiera się na kolbie karabinu. Płaskorzeźba z brązu, autorstwa Andrzeja Pityńskiego, zawisła w 1984 r. w tzw. Amerykańskiej Częstochowie, pomniku Milenium, poświęconym w 1966 r. Tamtejszy wizerunek Matki Boskiej AK, zwanej też Powstańczą, na trwałe wpisał się w świadomość Polaków.

Poczta Solidarności Walczącej - Gdańsk wyemitowała serię bloczków Madonny Polskie, na których umieszczono cztery wyobrażenia Matki Boskiej złączone z losem narodu. Opisane są jako: Akowska, Katyńska, Powstania Warszawskiego i Kozielska. Z kolei na bloczku wydanym przez Pocztę NZS AM widniało dziesięć wizerunków Matki Boskiej: Kozielska, Częstochowska, Wspomożycielka Słusznej Sprawy, Lwowska, Zmarłych, Katyńska, Wysiedlona, Opuszczona, Ostrobramska, Męczenników.

Wymienione serie to tylko fragment filatelistyki o tej tematyce. Już na ich podstawie widać, że drugoobiegowe znaczki dotykały wydarzeń zakłamanych przez komunistów i nieobecnych w powszechnym dyskursie, jak sowiecka zbrodnia katyńska, czy okoliczności klęski powstania warszawskiego.

Golgota narodu

Podziemna filatelistyka powielała wizerunki zrodzone w czasie dramatycznych wydarzeń, naznaczone i przesiąknięte bólem ich twórców, a także te powstałe w hołdzie i na świadectwo tragedii, by pamięć o zbrodni i jej ofiarach nie umarła, jak wyżej wspomniana Pieta AK. W obozie w Kozielsku, powstały trzy wyobrażenia, które nieludzką ziemię opuściły potajemnie wraz z armią gen. Władysława Andersa. MB Kozielska Zwycięska - płaskorzeźba Maryi z Dzieciątkiem na ręku wykonana przez por. Tadeusza Zielińskiego (dziś w kościele św. Andrzeja Boboli w Londynie), MB Kozielska Różańcowa - olejna wersja płaskorzeźby namalowana przez por. Michała Siemiradzkiego (dziś w sanktuarium św. Andrzeja Boboli w Warszawie) i MB Kozielska (dziś w katedrze Polowej Wojska Polskiego w Warszawie). Wstępny szkic dwóch niemal bliźniaczych wizerunków wykonał ateista i komunista Mikołaj Arciszewski. Trzeci, najcenniejszy wizerunek wzorowany na obrazie MB Ostrobramskiej, rycinę w drewnie, stworzył zamordowany w Katyniu por. Henryk Witold Gorzechowski.

Ikonograficzny symbol nieludzkiej zbrodni sowieckiej - Matka Boska Katyńska - to dzieło Anny Staszewskiej. Na przełomie lat 60. i 70. XX wieku warszawska artystka namalowała pierwowzór obrazu i stworzyła wymowny czarno-biały linoryt, przedstawiający Maryję obejmującą dłońmi przestrzeloną czaszkę. Od początku lat 80. służył on za wzorzec kolejnych kopii.

Wizerunek Matki Boskiej Armii Krajowej powstał w okresie powstania warszawskiego. Stworzyła go Irena Pokrzywnicka, członek AK, ilustratorka, projektantka wnętrz i mody. Inspiracją i bodźcem dla malunku było kazanie ks. Apolinarego Leśniewskiego ps. „Maron”, wygłoszone 15 sierpnia 1944 r. Odprawiając mszę świętą w uroczystość Wniebowzięcia NMP kapelan powstańczy zwrócił uwagę na brak religijnego obrazu - powstańczego symbolu dla żołnierzy AK. Do końca powstania odprawiane były przed tym wizerunkiem msze święte i składane przysięgi przez wstępujących do AK. Obraz ocalał dzięki ks. Leśniewskiemu.

Tragedie naród przeżywał w łączności z duchową Matką i Królową Polski. Towarzyszyła ona bieżącym bolesnym wydarzeniom. Była z internowanymi i więzionymi opozycjonistami, z ofiarami stanu wojennego. O jej obecności przy-pominały drugoobiegowe znaczki pocztowe. O maryjnym rycie polskiego katolicyzmu złączonego z patriotyzmem świadczyły również - i nadal świadczą - żołnierskie ryngrafy i medaliki z katyńskich dołów śmierci i z miejsc pochówku tzw. Żołnierzy Wyklętych, odkrywanych dopiero w wolnej Polsce.

WIDEO: Co Ty wiesz o Krakowie - odcinek 12

Autor: Gazeta Krakowska, Dziennik Polski, Nasze Miasto

Wideo

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Więcej na temat:

Komentarze

Liczba znaków do wpisania:  4000/4000

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

Jeśli uważasz, że któryś z komentarzy łamie regulamin, to wyślij nam link do tego artykułu na pomoc@naszemiasto.pl

Wybrane dla Ciebie

Powiązane

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3