Na wysokiej skarpie

Redakcja
Sądeckie warownie

   Dzieje Nowego Sącza i okolic związane są z osobą króla czeskiego Wacława II. W 1291 r. opanował on Małopolskę, zaś 28 listopada 1292 r. nadał akt lokacyjny zezwalający dwóm niemieckim osadnikom na założenie miasta "Nova Civitae Sandecz".
   Nowo założone miasto stanowić miało konkurencję dla rdzennie polskiego Starego Sącza oraz pełnić rolę przychylnego Czechom ośrodka gospodarczego. Na szczęście stało się inaczej, Niemcy ulegli spolszczeniu, a w 1311 r. podczas buntu krakowskiego wójta Alberta miasto opowiedziało się po stronie Władysława Łokietka. Na okres od XIV do XVI wieku przypada czas największej świetności miasta, do czego przyczyniło się wiele przywilejów, jak prawo składu miedzi, żelaza i soli, bicie monety oraz prawo odbywania jarmarków i targów. W 1611 r. miasto strawił wielki pożar, zaś w czasie potopu zniszczyli je Szwedzi. Po pierwszym rozbiorze Polski przyłączono je do Austrii.

Zamek

   Według podania, nowosądecki zamek zbudował Kazimierz Wielki w latach 1350-1360, jednakże nie figuruje on w spisie fundowanych przez króla warowni, sporządzonym przez Janka z Czarnkowa i Jana Długosza. Hipotezę tę podbudowuje jednak zapis o uposażeniu zamku w dochody z żup bocheńskich. Prawdopodobnie warownię wzniesiono równocześnie z obwarowaniami miejskimi.
   Kamienny zamek wybudowano na skarpie w widłach Dunajca i Kamienicy, na miejscu grodu z czasów lokacji miasta. Najprawdopodobniej przylegał do murów miasta. Przed wrogim atakiem chroniła go potężna wieża (rozebrana w 1812 r.) oraz wał i fosa. Od strony południowej przylegało do niego gospodarcze przedzamcze. Po wielkim pożarze (1611 r.) przebudowano go w stylu renesansowym. Dodano wtedy polskie attyki, zaś z lustracji wiadomo, że w budynku mieszkalnym było 40 komnat ozdobionych kamiennymi portalami i obramieniami okiennymi. Niestety, kolejne pożary z lat 1768-1769 zniszczyły zamczysko. Opuszczono go u schyłku XVIII wieku, zaś reszty dopełniła powódź w 1813 r., kiedy to Dunajec zabrał zachodnią część warowni.
   W czasach zaborów w ocalałej części mieściły się koszary, magazyny i więzienie. W okresie międzywojennym podjęto prace mające przywrócić mu dawną świetność. W 1938 r. w odbudowanej części umieszczono zbiory Muzeum Ziemi Sądeckiej. W 1945 r., dzień przed wyzwoleniem miasta, Niemcy wysadzili go w powietrze. W 1951 r. odbudowano przylegającą do zamku Basztę Kowalską (nieściśle zwaną Zamkiem) i fragment muru obronnego. Około 40 metrów od baszty znajdują się pozostałości zamku w postaci częściowo zrekonstruowanych fragmentów podwójnych murów.

Spacer po Sączu

   Krótki, 2-3-godzinny spacer proponuję rozpocząć od rynku. W nienaruszonym stanie zachował się układ urbanistyczny z końca XIII wieku. Z prostokątnego placu o bokach 120x160 metrów wychodzi 10 ulic. Pośrodku rynku stoi eklektyczny ratusz, zaś po jego północnej stronie zachowały się pozostałości fundamentów XVI-wiecznej budowli.
   Wychodząc z rynku ulicą Lwowską warto zwrócić uwagę na tzw. dom gotycki z przełomu XV/XVI wieku - mieści się w nim Muzeum Okręgowe. W najstarszej jego części - wedle podania - pochodzącej z połowy XV wieku, swe "Roczniki" miał spisywać sam Jan Długosz. Dochodząc do placu Kolegiackiego zwiedzić warto kościół św. Małgorzaty, którego początki sięgają przełomu XIII/XIV wieku. Obecna budowla powstała w połowie XV stulecia. W prezbiterium znajduje się gotyckie - XV-wieczne - malowidło, a także dwa portale gotyckie i jeden barokowy. W bezpośrednim sąsiedztwie kolegiaty zachował się spory fragment miejskich murów obronnych (rozebranych przez Austriaków).
   Jednym z ciekawszych zabytków Nowego Sącza jest pochodząca z 1771 r. kaplica Szwedzka. Została wzniesiona na zbiorowej mogile Szwedów poległych z rąk mieszczan i chłopów w czasie "Potopu". Wewnątrz znajdują się cenne rzeźby z XIV-XV wieku pochodzące ze "szkoły sądeckiej".
   Warto również zwiedzić: pozostałości klasztoru Franciszkanów przy ul. Pijarskiej oraz Sądecki Park Etnograficzny, w którym zobaczyć można m.in. chałupę łemkowską, dwór małopolski czy zagrodę biedniacką.
KAROL PŁOCICA
Fot. autor

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie