Najczęstsze potrzeby stomatologiczne seniorów

Materiał partnera zewnętrznego Zaktualizowano 
1. Starzenie się społeczeństw. 2. Zmiany fizjologiczne w jamie ustnej związane z wiekiem. 3. Wyzwania dla lekarzy stomatologów w kontekście opieki nad osobami starszymi. 4. Jak powinna wyglądać profilaktyka chorób jamy ustnej u osób starszych?

Polska się starzeje. Już 1,7mln Polaków jest w wieku 80+!

Jak podaje GUS w najnowszym raporcie zjawisko demograficzne w 2018 roku nie uległo zmianie w stosunku do obserwowanego przez minione 7 lat. Liczba ludności zmniejsza się począwszy od 2012 r. Stan ludności Polski na koniec roku 2018 wyniósł 38,4 mln. Z danych GUS wynika, że niezmiennie rośnie grupa osób w wieku 65 lat i więcej – w 2018 r. zwiększyła się o 212 tys. osób do wielkości ponad 6,7 mln. Na zwiększanie się liczby osób w wieku poprodukcyjnym wpływ ma wzrost liczebności grupy osób w sędziwym wieku (80 i więcej lat). W 2000 r. grupa osób osiągająca taki wiek liczyła 774 tys. (2% ogółu ludności), a w 2018 r. już prawie 1,7 mln co stanowi 4,3% ogólnej populacji Polski. Przewiduje się, że począwszy od 2026 r. rozpocznie się dynamiczny wzrost liczby osób w wieku 80 lat i więcej. Będzie to związane z wchodzeniem w wiek późnej starości bardzo licznej grupy osób urodzonych pomiędzy końcem drugiej wojny światowej, a początkiem lat sześćdziesiątych. Pomiędzy 2025 a 2040 r. liczebność osób w wieku 80 lat i więcej zwiększy się z 1,7 miliona do 3,4 miliona, czyli dwukrotnie.

Zmiany fizjologiczne w jamie ustnej związane z wiekiem.

Starte brzegi sieczne, przebarwion zębina składnikami pokarmowymi, linijne pęknięcia szkliwa w siekaczach
Starte brzegi sieczne, przebarwion zębina składnikami pokarmowymi, linijne pęknięcia szkliwa w siekaczach

Wraz z wiekiem zmienia się struktura szkliwa, zębiny, miazgi i cementu korzeniowego. Szkliwo ulega ścieńczeniu, mogą pojawić się pęknięcia na powierzchni wargowej siekaczy oraz nieestetyczne przebarwienia. Zęby nie są już tak jasne jak u młodszych pacjentów, przybierają odcień bardziej żółty lub szary. Niektóre przebawienia pojawiają się w zębach leczonych kanałowo. Innym problemem jest starcie zębów, które naturalnie postępuje z wiekiem, ale może też pojawić się starcie patologiczne, którego przyczyną mogą być tzw. parafunkcje, np. silny stres, nagryzanie obcych przedmiotów, zgrzytanie zębami (bruksizm). Doprowadza to do upośledzenia funkcji żucia, a odsłonięta, przebarwiona zębina może nie spełniać estetycznych oczekiwań pacjentów.
Ewidentnie występuje wyraźna korelacja między wiekiem pacjenta, a podatnością niektórych miejsc na próchnicę. Najbardziej podatne na próchnicę u osób starszych są okolice szyjek zębów, a także odsłonięte korzenie zębów oraz miejsca przykryte klamrami protez. U starszych pacjentów korony zębów wydłużają się, odsłaniając korzenie ze względu na przesunięcie przyczepu nabłonkowego w kierunku wierzchołka korzenia. Jest to tzw. bierne wyrzynanie zębów. W tych miejscach charakterystyczna jest próchnica korzenia, która czasem przybiera postać pierścienia wokół szyjki i może prowadzić do złamań zęba. Odsłonięte powierzchnie zębiny mogą być przyczyną nadwrażliwości przy spożywaniu pokarmów, ale mają dużo mniejsze nasilenie niż u osób młodszych. Pacjenci mogą mieć problemy z oczyszczaniem wskazanych miejsc ze względu na ich trudną dostępność. Dodatkowym utrudnieniem mogą być również zaburzenia poznawcze, problemy z poruszaniem się, depresja, przebyty udar, sarkopenia, przebywanie przewlekłe na oddziałach szpitalnych, paliatywnych czy w Domach Opieki. Seniorzy zażywają wiele leków, które zmniejszają wydzielanie śliny, powodując suchość jamy ustnej, a przez to zwiększają ryzyko próchnicy. Można tu wymienić leki antydepresyjne, obniżające ciśnienie krwi, diuretyki, leki przeciwhistaminowe czy stosowane w Chorobie Parkinsowa. Suchość jamy ustnej może wystąpić również po napromienianiu okolicy ślinianek w onkologii. Próchnica u seniorów, w przeciwieństwie np.do dzieci ma charakter przewlekły. Zębina wtórna, która odkładała się w zębie przez całe życie chroni niejako miazgę zęba przed stanem zapalnym, dlatego pacjenci podają dolegliwości bólowe związane z powikłaniem próchnicy rzadziej. Również w trakcie opracowywania ubytków dolegliwości bólowe mogą być mniejsze, przez co wielu pacjentów nie decyduje się na znieczulenie stomatologiczne. Z drugiej strony, jeśli pojawią się dolegliwości bólowe, to z reguły konieczne jest już leczenie kanałowe lub usunięcie zęba. U niektórych pacjentów problemem jest nieświeży oddech (halitosis), który może być bardzo kłopotliwy w codziennych sytuacjach. Przyczyną mogą być zaburzenia żołądkowo-jelitowe, choroby dróg oddechowych, cukrzyca, nadużywanie alkoholu, próchnica, choroby przyzębia, a spożywanie takich pokarmów jak cebula lub czosnek. Przykry zapach pochodzi przede wszystkim od lotnych związków siarki, które metabolizowane są przez bakterie tylnej powierzchni grzbietu języka.

Wyzwania dla lekarzy stomatologów w kontekście opieki nad osobami starszymi.

Pacjentka po rehabilitacji protetycznej z dolną protezą
Pacjentka po rehabilitacji protetycznej z dolną protezą

Bez wątpienia uśmiech jest ważną wizytówką każdego człowieka, niezależnie od metryki. Piękny uśmiech zwiększa atrakcyjność danej osoby, a także jest synonimem szczęścia. Nie brakuje gabinetów medycyny estetycznej, które poprawiają kształt ust, czy wygładzają zmarszczki mimiczne w okolicy twarzy. Pacjenci chcą czuć się piękni, atrakcyjni, młodzi… W uśmiechu na pierwszy plan wysuwają się zazwyczaj nasze zęby. Zadbane, zdrowe zęby nie tylko dodają uroku, ale także wpływają pozytywnie na ogólny stan zdrowia człowieka. Współczesna stomatologia wychodzi naprzeciw potrzebom stomatologicznym pacjentów i oferuje zastosowanie licówek, koron czy implantów. Te rozwiązania, są jednak bardzo kosztowne i wielu seniorów zwyczajnie na nie stać. W 2017 r. przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny na 1 osobę w gospodarstwach domowych zamieszkiwanych wyłącznie przez osoby starsze (w wieku 60 lat i więcej) wyniósł 1888,76 zł. Utrzymanie funkcji żucia jest możliwe, gdy u danej osoby stwierdza się kontakt zwarciowy co najmniej 20 zębów przeciwstawnych-naturalnych lub sztucznych. Średnia liczba zachowanych zębów naturalnych u seniorów w wieku 65 do 74 lat w Polsce wynosi 4,9 zęba. W krajach rozwiniętych wynik ten wynosi ok.15 zębów. Żeby poprawić ten stan należy uświadamiać pacjentom konieczność regularnych wizyt kontrolnych mających na celu zdiagnozowanie nowych ubytków próchnicowych i wdrażanie działań profilaktycznych. Pacjenci mają do wyboru podstawową opiekę stomatologiczną w ramach NFZ lub leczenie w gabinetach prywatnych. Wybór gabinetu stomatologicznego zależy od statusu ekonomicznego pacjenta, wsparcia ekonomicznego rodziny oraz świadomości stomatologicznych potrzeb leczniczych. Z własnej praktyki klinicznej obserwuję, że osoby starsze , nawet po 80 roku życia chętnie przychodzą do stomatologa w celu leczenia stomatologicznego. Wiele osób decyduje się na leczenie kanałowe, mimo, tego że jest ono bardzo kosztowne. NFZ pokrywa koszty leczenia kanałowego tylko zębów przednich, od kła do kła. Należy dodać, że leczenie endodontyczne u seniorów jest zwykle trudniejsze, niż u osoby młodszej. Jest to spowodowane obliteracją i zwapnieniem kanałów, dlatego w wielu sytuacjach klinicznych potrzebny jest specjalistyczny sprzęt, jak mikroskop zabiegowy, czy urządzenia ultradźwiękowe. Alternatywą jest leczenie implantologiczne, ale w moim odczuciu nic nie zastąpi własnego zęba. Naukowcom udało się już wyhodować zawiązek zęba z komórek macierzystych i może w przyszłości zamiast implantów będzie można cieszyć się własnymi zębami. Z punktu widzenia lekarza, najważniejsze jest, aby zachować jamę ustną w zdrowiu, niekoniecznie nakładem bardzo dużych środków finansowych. Jako specjalista stomatologii zachowawczej z endodoncją w pierwszej kolejności staram się oszczędzać tkanki zęba i wybierać zabiegi najmniej inwazyjne, a dopiero później zaawansowane rozwiązania protetyczne, które czasami nie są aż tak wskazane i konieczne. Oczywiście w pierwszej kolejności należy wziąć pod uwagę oczekiwania pacjenta, ale w odniesieniu do zalet i wad danego rozwiązania. Należy również uwzględnić ogólny stan zdrowia seniorów, szczególnie tych najstarszych u których występuje wielochorobowość, wielolekowość, zaburzenia poznawcze oraz problemy z poruszaniem się. W kontakcie z osobą starszą należy wykazać się cierpliwością, umiejętnością przeprowadzenia rozmowy oraz znajomością specyfiki problemów osób starszych.

Jak dbać o higienę jamy ustnej w starszym wieku?

szczoteczka do czyszczenia protez
szczoteczka do czyszczenia protez

Pytanie wydaje się być banalne, bo przecież każdy z nas czyści zęby i używa szczoteczki. Poza tym co druga reklama oferuje środki do higieny jamy ustnej. Rzadko się zdarza, żeby pacjent stwierdził, że nie myje zębów. Większość z nich podaje, że szczotkuje zęby 2 razy dziennie, stosuje płukanki czy nitki dentystyczne. W czym zatem tkwi w problem? Dlaczego tak wielu pacjentów zmaga się z kamieniem nazębnym, zapaleniem dziąseł , przyzębia czy przykrym zapachem z ust? Odpowiedź według mnie jest prosta. To co dla stomatologa jest oczywiste, dla pacjenta już niekoniecznie. Stomatolog powinien przywiązywać wagę do odpowiedniego instruktażu higieny jamy ustnej, a pacjent powinien stosować się do zaleceń lekarza. Warto wspomnieć, że najważniejsza jest jakość szczotkowania zębów i usuwania płytki nazębnej, a nie rodzaj zastosowanej szczoteczki. Płytka nazębna najczęściej gromadzi się w okolicy szyjki zęba, na granicy dziąsła i zęba i to właśnie na tą okolicę pacjenci powinni zwracać największą uwagę. W przypadku szczoteczek manualnych dobiera się metodę szczotkowania w zależności od stanu przyzębia. U pacjentów ze zdrowym przyzębiem na uwagę zasługuje metoda wymiatania (ang. Roll). Włosie szczoteczki kieruje się w kierunku dziąsła pod kątem 45 stopni i wykonuje ruch wymiatający w kierunku brzegów siecznych lub powierzchni zgryzowych. U osób z odsłoniętymi szyjkami zębów, zapaleniem dziąseł czy przyzębia bardziej wskazane są metody wibracyjne (poprzeczne), które nakładają się na ruch wymiatający, polepszają czyszczenie powierzchni stycznych, a także umożliwiają masaż dziąseł. Przykładem są metody Stillmana, Bassa i Chartersa. Alternatywą szczoteczki manualnej jest szczoteczka elektryczna. Jej cena jest wyższa od tej pierwszej, ale charakteryzuje się za to wyższą skutecznością czyszczenia zębów. Klasyczne szczoteczki elektryczne posiadają okrągłą główkę, która wykonuje ruchy rotacyjne, posuwisto zwrotne i wibrujące. Szczoteczki elektryczne soniczne posiadają główkę podłużną, dzięki której można wykonywać ruchy wymiatające góra-dół. Szczoteczkę soniczną przykładamy do zębów tak jak manualną, a główka końcówki wykonuje ruch wymiatający (góra -dół), a także masuje dziąsła. Metoda wymiatająca jest nie tylko najbardziej skuteczna w oczyszczaniu płytki nazębnej, ale także jest najbardziej bezpieczna dla dziąseł. Szczoteczka porusza się około 310000-420000 razy na minutę (w zależności od marki i trybu pracy) dlatego u starszych pacjentów, biorąc pod uwagę chociażby gorsze zdolności manualne wydaje się być lepszym rozwiązaniem. Zakres cen jest jednak bardzo duży i właściwie już za około 70 zł można kupić najtańszą szczoteczkę elektryczną. Szczoteczka manualna ulega zużyciu zazwyczaj po 3-4 miesiącach, dlatego po tym okresie należy ją wymienić. W szczoteczkach elektrycznych wymianie podlegają główki szczoteczek. Skuteczność szczotkowania zwiększa się przy zastosowaniu odpowiedniej pasty do zębów. Pasty do zębów można podzielić ogólnie na 2 grupy: do codziennego stosowania oraz pasty specjalistyczne. Większość past dla dorosłych zawiera fluor, którego ilość jest wyrażana wartością PPM. PPM (ang. pars per milion) oznacza liczbę cząsteczek danej substancji na milion cząsteczek ogółu, np. 10000 ppm oznacza, że na 1 000 000 cząsteczek jest 10000 danej substancji, czyli 0,1%. Do codziennego stosowania u dorosłych zaleca się stosowanie pasty z fluorem o zawartości jonów fluorowych od 0,1 do 0,15%, zwykle 1500 ppm. Fluor działa przeciwpróchnicowo, poprzez remineralizację wczesnych zmian próchnicowych. Zaleca się co najmniej dwukrotne mycie zębów w ciągu dnia, po posiłkach, rano i wieczorem.
Do past specjalistycznych zalicza się pasty wybielające (przebarwienia po papierosach, kawie, herbacie, winie czerwonym), zmniejszające odkładanie osadu i kamienia nazębnego, odświeżające oddech, stosowane w chorobach przyzębia. Pasty wybielające zawierają związki utleniające np. chlorany, nadtlenki, enzymy, pochodne kumaryny, węgiel aktywny, cząsteczki srebra czy zwiększoną ilość hydroksyapatytu. O tym, jak mocno dana pasta wybiela decyduje wartość współczynnika ścieralności RDA (ang. Radioactive Dentin Abrasion). Jeśli pastę wybielającą chcemy stosować codziennie, wówczas współczynnik RDA powinien wynosić około 45. Bardziej widoczne efekty da pasta o współczynniku ścieralności powyżej 80, jednak taką można stosować maksymalnie dwa razy w tygodniu. Zbyt częste sięgania po pastę o dużym współczynniku ścieralności może osłabić kondycję zębów. Często prowadzi do nadmiernego starcia szkliwa, przez co zęby stają się nadwrażliwe oraz mniej odporne na próchnicę. Przy problemach z dziąsłami niezwykle pomocne są preparaty zawierające chlorheksydynę, która rozpuszcza osad nazębny i zmniejsza stan zapalny dziąseł. Chlorheksydyna występuje w postaci płynów do płukania, żeli, past do zębów, gum do żucia, tabletek czy nici dentystycznych. Przy chorobach dziąseł zaleca się także stosowanie miękkich szczoteczek do zębów. Pasty, które stosowane są w chorobach przyzębia zawierają składniki przeciwzapalne i zmniejszają krwawienie dziąseł. Do takich związków można zaliczyć bisabolol (aktywny składnik rumianku), szałwię, prowitaminę B5 (pantenol), spirulinę, oczar wirginijski oraz olejki eteryczne odświeżające oddech: menthol, eucalyptol, anethol, eugenol. Należy pamiętać, że jednym z głównych czynników, który prowadzi do choroby przyzębia są płytka nazębna i kamień nazębny. W przypadku utworzonych złogów nazębnych w ustach należy udać się do stomatologa w celu jego usunięcia (ang. Scaling). Pomocniczo można stosować pasty, które zmniejszają odkładanie się płytki na zębach i zapobiegają kamieniowi nazębnemu. Składniki tych past zawierają min. pirofosforany, enzymy papai, polidon czy biosol. Ze względu na braki w uzębieniu wielu seniorów użytkuje protezy, które tak samo jak zęby potrzebują odpowiedniej pielęgnacji. Po każdym posiłku należy wyjąć protezę z ust i umyć ją za pomocą specjalnej szczoteczki o miękkim włosiu oraz pasty do zębów. Dla profilaktyki zaleca się także stosowanie płynów specjalnie przeznaczonych do higieny jamy ustnej. Zaniedbana proteza jest powodem nieprzyjemnego zapachu z ust oraz może przyczyniać się do powstawania chorób dziąseł oraz jamy ustnej. Utrzymanie w zdrowiu zębów i jamy ustnej daje nie tylko komfort życia i pewność siebie, ale także możliwość prawidłowego żucia pokarmów co zapobiega niestrawnościom pokarmowym.

Profilaktyka chorób jamy ustnej u seniora.

Najczęstsze potrzeby stomatologiczne seniorów

W profilaktyce chorób jamy ustnej najważniejsze są regularne kontrole u stomatologa, co 6 miesięcy. Wizyty te są konieczne w celu badania pod kątem nowych zmian próchnicowych, oceny progresji chorób przyzębia i monitorowania zmian zapalnych na RTG w tkankach okołowierzchołkowych po zabiegach endodontycznych. Odsłonięte szyjki należy lakierować lakierem fluorowym lub chlorheksydynowym, a w przypadku próchnicy leczyć zachowawczo wypełnieniami. Wszelkie ubytki próchnicowe na pozostałych powierzchnich zębów również należy wypełnić materiałami glasjonomerowymi lub kompozytami, a w niektórych przypadkach, wkładami dokoronowymi lub koronami protetycznymi. W przypadku pacjentów hospitalizowanych, przewlekle chorych, z upośledzeniem umysłowym zaleca się stosowanie preparatów chlorheksydynowych (pasty, płyny,żele) czasami nawet codziennie. Protezy należy czyścić specjalną szczoteczką, w nocy przechowywać na sucho. Na rynku są dostępne specjalne środki enzymatyczne i dezynfekujące, w których umieszcza się na protezę w celu usunięcia osadów i przebarwień w płycie protezy. Godne polecenia są specjalne tabletki do czyszczenia protez, które rozpuszcza się w wodzie, a następnie umieszcza protezę w celu usunięcia osadu. W celu dogodnego przechowywania protez można zaopatrzyć się w specjalne pojemniki z sitkiem na protezy. Seniorzy powinni ograniczyć w diecie cukry proste, zastępując je ksylitolem, aspartamem, czy sorbitolem. W suchości jamy ustnej (kserostomii), może pomóc ssanie skórki z cytryny lub tabletki z wit. C, czy mrożonych plastrów ananasa. W ciągu dnia pomaga częste picie wody i unikanie słodzonych napojów. Należy również unikać alkoholu i papierosów, ponieważ wysuszają błonę śluzową, a oprócz tego mogą przyczynić się do zmian nowotworowych.

Seniorzy są rosnącą i znaczącą grupą pacjentów i będą pojawiać się jako pacjenci w gabinecie stomatologicznym coraz częściej. Z podstawowymi potrzebami stomatologicznymi pacjenci mogą się udać do gabinetów z kontraktem NFZ. Rosnące jednak potrzeby pacjentów, zarówno pod względem estetyki jak i komfortu użytkowania np. protez wiążą się z kosztami, które dla niektórych seniorów są zbyt wysokie. Najdroższe są uzupełnienia protetyczne typu korony, mosty, protezy szkieletowe czy uzupełnienia na implantach. Tym ważniejsze są regularne kontrole stomatologiczne, które mają na celu zapobieganie usuwaniu zębów, a co za tym idzie obniżają koszty leczenia.

Najczęstsze potrzeby stomatologiczne seniorów

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3