Od kolekcjonerstwa do muzealnictwa. 160-lecie pierwszej...

Od kolekcjonerstwa do muzealnictwa. 160-lecie pierwszej wystawy w Muzeum Archeologicznym w Krakowie

Materiał partnera zewnętrznego

Aktualizacja:

Dziennik Polski 24

Od kolekcjonerstwa do muzealnictwa. 160-lecie pierwszej wystawy  w Muzeum Archeologicznym w Krakowie
1/7
przejdź do galerii

©Agnieszka Susuł

Muzeum Archeologiczne w Krakowie (MAK) powstało w 1850 roku i jest najstarszą placówką tego typu w Polsce. Od tamtego czasu, sposób w jaki archeolodzy postrzegają czasy najdawniejsze oraz ich podejście do wartości naukowej i wystawienniczej gromadzonych zabytków wyraźnie ewoluowały. Choć ostatnie dziesięciolecia przyniosły zasadnicze zmiany, to nadal szczególne miejsce w historii naszej instytucji zajmuje pionierska „Wystawa Starożytności i Zabytków Sztuki”, otwarta w roku 1858. Z okazji 160. rocznicy tamtego wydarzenia – w ramach dwuletniego projektu grantowego, przygotowana została ekspozycja mająca na celu z jednej strony upamiętnienie jej twórców i wyników ich pracy, natomiast z drugiej – porównanie XIX-wiecznej oraz współczesnej wizji archeologii i charakteru wystawiennictwa muzealnego w tej dziedzinie. Było to możliwe dzięki dofinansowaniu, udzielonemu ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Ekspozycja podzielona została na trzy części prezentowane w oddzielnych pomieszczeniach. Pierwsza, nawiązująca do wzmiankowanej wyżej „Wystawy Starożytności...” osadzona została w scenerii zrekonstruowanego gabinetu XIX-wiecznego archeologa, w którym mogły być prowadzone prace związane z przygotowywaniem wystawy. Pogrążone w lekkim półmroku pomieszczenie, w którym znalazły się meble z epoki, przedmioty przydatne w pracy, a także: książki, mapy oraz inne dokumenty pokazujące ówczesny stan wiedzy, pozwala Widzowi przenieść się w czasie i poczuć klimat „starej pracowni”. Różnorodny zbiór zabytków – pochodzących z Działu Zbiorów Dawnych MAK – takich jak: ozdoby, części stroju, elementy uzbrojenia oraz naczynia gliniane, eksponowany jest w charakterystycznym dla tamtych czasów „nieładzie” chronologicznym i typologicznym. Ma to na celu wykazanie odmiennego od dzisiejszego stosunku ówczesnych badaczy do zabytków, przejawiającego się traktowaniem ich głównie, jako atrakcyjnych eksponatów kolekcjonerskich. Celowe „zamaskowanie” wartości naukowej prezentowanego zbioru, umożliwiło uwypuklenie jego walorów estetycznych i artystycznych oraz spojrzenie na niego oczyma XIX – wiecznych Gości muzeum. W omawianej części ekspozycji, nie brak jest również bardziej tradycyjnych form przekazu informacji. Wokół umieszczonej centralnie, obszernej gabloty wypełnionej „kolekcjonerskimi skarbami”, znalazły się bowiem teksty poruszające wiele zagadnień związanych z początkami archeologii w środowisku krakowskich badaczy oraz kulisami organizacji „Wystawy Starożytności....” z 1858 roku. Ogromną skalę tamtego przedsięwzięcia doskonale obrazują z kolei litografie z przedstawieniami kolejnych sal Pałacu Lubomirskich przy ulicy św. Jana 15 w Krakowie, gdzie wówczas prezentowano wystawę.

Wyjście przez tylne drzwi gabinetu jest symbolicznym „przejściem do współczesności” i jednocześnie otwarciem drugiej części ekspozycji, opowiadającej o archeologii na progu trzeciego tysiąclecia. Powierzchnia ekspozycyjna tej części wystawy podzielona została na sześć stanowisk, w ramach których wykorzystane zostały zespoły zabytków ze zbiorów MAK, pochodzące z różnych okresów chronologicznych, kolejno: paleolitu, neolitu, epoki brązu i wczesnej epoki żelaza, okresu wpływów rzymskich, średniowiecza oraz reprezentujące zbiory Działu Archeologii Śródziemnomorskiej i Cywilizacji Amerykańskich. Poszczególne kategorie eksponatów umożliwiły zaprezentowanie kilku wybranych zagadnień i problemów badawczych, nierozerwalnie związanych z pracą archeologów, które stosunkowo rzadko są tematem szerszych omówień w ramach tradycyjnych wystaw. Zazwyczaj kwestie związane z pozyskiwaniem zabytków oraz kolejnymi etapami ich technicznej i naukowej obróbki, ustępują miejsca wynikom tych działań i wnioskom, jakie zostały z nich wyciągnięte. Wobec powyższych uwag, połączenie tych zagadnień, a co za tym idzie zaprezentowanie szerszego kontekstu artefaktów archeologicznych, wydaje się równie interesujące, co potrzebne. W oparciu o odpowiednio dobrane materiały, rozumiane tym razem – jako nośniki informacji naukowej, przedstawione zostały elementy nowoczesnego warsztatu archeologicznego (badania wykopaliskowe i powierzchniowe, dokumentacja badań i zabytków, konserwacja), wspomaganego przez osiągnięcia wynikające ze współpracy o charakterze interdyscyplinarnym (datowanie dendrochronologiczne i radiometryczne, badania nieinwazyjne, analizy archeometalurgiczne itp.). Zdaniem autorów ekspozycji, tego typu forma przekazu, pozwala poznać i lepiej zrozumieć tajniki tej fascynującej w powszechnym przeświadczeniu dyscypliny naukowej. Zgodnie z założeniami wystawy, przewidującymi odwołania zarówno do przeszłości jak i współczesnych form działalności MAK, duży nacisk położony został także na zaprezentowanie wyboru różnorodnych projektów badawczych, realizowanych (lub współrealizowanych) w ostatnich dziesięcioleciach przez pracowników naszej instytucji. W tym kontekście wspomnieć należy o małopolskiej „Archeologicznej autostradzie” i o tym, co zostało „Zapisane w Ciemnej” oraz „Świętokrzyskiej kuźni Hefajstosa” i „Archeologicznym ostrym dyżurze” na Kielecczyźnie. Pod każdym z tych metaforycznych haseł kryją się wieloletnie, w większości interdyscyplinarne badania, prowadzone najczęściej przez duże zespoły naukowców. Ich trudu i ogromnego zaangażowania w realizację tych działań, nie sposób było tu nie podkreślić. W zakończeniu tej części ekspozycji, przedstawiliśmy z kolei propozycję wizji przyszłości naszego Muzeum, w oparciu o stworzony w 2017 roku projekt jego gruntownej modernizacji architektonicznej. Zamieszczone na wystawie wizualizacje budynku pozwalają zakładać, że w przypadku pozyskania środków na jego realizację, możemy się stać w najbliższych latach w pełni nowoczesną instytucją muzealną, na miarę XXI wieku.

Trzecia część wystawy ma charakter synkretyczny i stanowi rodzaj pomostu łączącego „stare z nowym”. Zestawione w niej zostały elementy odnoszące się do pierwszej ekspozycji MAK, takie jak przedruki z wydanego z tej okazji albumu fotograficznego z akcentami nawiązującymi do działalności współczesnego Muzeum, w postaci publikacji czy plakatów wystaw z ostatnich lat. Ostatnia „sala” wystawy kończy równocześnie symboliczną „podróż w czasie”, od XIX – wiecznego kolekcjonerstwa i początków archeologii, do dzisiejszego obrazu tej nauki, również w aspekcie muzealnictwa.

Sposób prezentacji wspomnianych wyżej zagadnień doskonale wpisuje się w strategię rozwoju Muzeum Archeologicznego w Krakowie, które poprzez wystawy czasowe, konferencje i odczyty (w tym również o charakterze popularnonaukowym) wychodzi naprzeciw oczekiwaniom zwiedzających, przekazując im naukowe treści w sposób czytelny, zrozumiały i przystępny. Dobrze wpasowująca się we współczesne trendy w wystawiennictwie zmiana komunikacji na płaszczyźnie Muzeum – Odbiorca, nie oznacza bynajmniej odcinania się tej instytucji od swojej przeszłości i tradycji. Przeciwnie, przygotowanie projektu posiadającego bezpośrednie nawiązania do otwartej 160 lat temu pierwszej w Krakowie „Wystawy Starożytności i Zabytków Sztuki”, stanowi zarówno formę przypomnienia i uhonorowania tamtego wydarzenia, jak i dowód na ciągłość wysiłków muzealników skierowanych na ochronę i dalsze poznawanie naszego najdawniejszego dziedzictwa.


Mikołaj Orzechowski
Muzeum Archeologiczne w Krakowie

Najnowsze wiadomości

Zobacz więcej

Najczęściej czytane

Polecamy

Wideo