18+

Treść tylko dla pełnoletnich

Kolejna strona może zawierać treści nieodpowiednie dla osób niepełnoletnich. Jeśli chcesz do niej dotrzeć, wybierz niżej odpowiedni przycisk!

Olkuskie cmentarze

Redakcja
Stary cmentarz przy ul. Króla Kazimierza Wielkiego powstał około 1815 roku. Funkcjonował do 1914 roku, choć pojedyncze pochówki w grobach rodzinnych odbywały się jeszcze w latach 30.tych XX wieku.

Fot. Jacek Sypień

Wcześniej cmentarze istniały tylko przy kościołach. Ze względu na swe niewielkie rozmiary były przepełnione. Dlatego kolejne groby wkopywano w już istniejące, a co kilkadziesiąt lat wykopywano szczątki i składano je w ossariach. Z czasem, zaczęto zdawać sobie sprawę z zagrożenia epidemiologicznego, wynikającego z przepełnienia cmentarzy przykościelnych i zaczęto zakładać nowe cmentarze poza granicami miast. Taki pierwszy pozamiejski cmentarz w Polsce powstał w 1781 roku w Warszawie.

W średniowieczu, znaczniejszych mieszkańców miasta chowano pod posadzką kościoła. W olkuskiej bazylice św. Andrzeja jest kilkanaście krypt. Stosunkowo niedawno, bo w 1995 roku odkryto kryptę pod posadzką kaplicy św. Anny. Znaleziono w niej trzy trumny z przełomu XVI i XVII wieku. W 1997 roku podczas wymiany desek pod ławkami w nawie głównej natrafiono na kolejną kryptę. Były w niej trzy proste trumny. Na jednej z nich widniała data 1793.

Przy pozostałych, nieistniejących już olkuskich kościołach, także były cmentarze. Kiedy w XIX wieku wyburzono klasztor i kościół augustianów znalezione tam ludzkie szczątki, w tym trumny zakonników z krypt pochowano we wspólnej mogile, na lewo od wejścia na Stary Cmentarz.

Może o tym świadczyć tablica epitafijna z napisem. „Tu lezy Simon Kuropatwa Zachow. Pod tym kamieniem kturemu daj Panie Boże duszne zbawienie. A.D.1651”, a poniżej „Di. 21 marca pod tym kamieniem złożone kości z grobów i smętarza po augustiańskiego w roku 1870 wykopane w Olkuszu”.

Jak widać, do upamiętnienia miejsca zbiorowego pochówku wykorzystano XVII wieczną płytę epitafijną z rozebranego klasztoru. Takie sięgające czasów średniowiecza cmentarze istniały przy pozostałych, nieistniejących już kościołach olkuskich. Taki kościół szpitalny św. Ducha wznosił się na środku obecnego parku miejskiego przy ul. Mickiewicza. W rejonie skrzyżowania ulicy Króla Kazimierza Wielkiego i Świętokrzyskiej wznosił się wybudowany w XVI wieku kościół św. Krzyża (stąd nazwa ulicy). Na pewno istniał cmentarz przy kościele św. Urszuli i 11 Tysięcy Dziewic na Parczach, gdyż podczas budowy drogi natrafiono w wykopach na ludzkie szczątki. Był też w Olkuszu cmentarz choleryczny, który znajdował się w rejonie dzisiejszego skrzyżowania ul. Króla Kazimierza Wielkiego i trasy 94.
Olkuski stary cmentarz po II wojnie światowej został zapomniany. Coraz częściej zdarzały się akty wandalizmu i niszczenia nagrobków. Jak wspomina olkuszanin Mieczysław Karwiński, jeden z inicjatorów akcji odnowienia Starego Cmentarza, sytuacja zmieniła się w 1962 roku, kiedy okazało się, że za rok w uroczystościach 100 lecia bitwy pod Krzykawką weźmie udział oficjalna delegacja włoska. Wtedy władze Olkusza znalazły pieniądze na odnowienie pomnika Nullo i uporządkowanie jego otoczenia. – Istotne było to, że władze zezwoliły na pewną społeczną aktywność w opiekowaniu się grobami na tym cmentarzu. Wtedy udało nam się odnowić nagrobki olkuszan, którzy zginęli w 1920 roku w Rosji. – opowiada Mieczysław Karwiński.

W 1965 roku zawiązało się Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Olkuskiej, które roztoczyło opiekę nad olkuskim Starym Cmentarzem. Staraniem jego członków, w 1982 roku referat kultury ówczesnego urzędu rejonowego sfinansował wykonanie inwentaryzacji starego cmentarza. W sporządzonym wtedy dokumencie można przeczytać następujące zalecenia „Cały obiekt w obrębie murów należy wpisać do rejestru zabytków”. Zalecano także, aby indywidualnie wpisać do rejestru zabytków, 25 nagrobków i krzyży.

Od lat 90.tych środowisko dawnych instruktorów harcerskich, kombatantów i członków TPZO podjęło się społecznie odnawiania kolejnych grobów olkuskiego cmentarza. Część prac jest finansowana z budżetu miasta. Jednak większość została wykonana społecznie.

Niestety w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat zniknęło z powierzchni ziemi kilkadziesiąt nagrobków. Niekiedy osób zasłużonych dla Olkusza.

Dlatego najpilniejszą rzeczą jest, ratowanie tego, co zostało. Renowacja kolejnych nagrobków, naprawa muru, który grozi zawaleniem. Potem wytyczenie alejek i oświetlenie cmentarza, czy ustawienie symbolicznych tabliczek w miejscach, gdzie znajdowały się groby osób zasłużonych dla Olkusza. A w końcu wpisanie cmentarza do rejestru zabytków.

Jacek Sypień

Obszerna monografia olkuskiego starego cmentarza ukazała się w 2 numerze półrocznika „Ilcusiana” wydawanego przez Powiatową i Miejską Bibliotekę Publiczną w Olkuszu i jest dostępna na stronie; biblioteka.olkusz.pl (wydawnictwa PiMBP).

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie