"Palace" katownia Podhala

"Palace" katownia Podhala

Zdjęcie autora materiału

Dziennik Polski 24

Adam Machowski, społeczny kustosz muzeum. W Palace więziona była jego matka

Adam Machowski, społeczny kustosz muzeum. W Palace więziona była jego matka

Budynek "Palace" mieści się przy ul. Chałubińskiego. Wzniesiony został w 1930 roku. Do wybuchu wojny mieścił się tu ekskluzywny pensjonat. Później gestapowcy zamienili go na katownię. Do tego celu przystosowali głównie piwnice.
Adam Machowski, społeczny kustosz muzeum. W Palace więziona była jego matka

Adam Machowski, społeczny kustosz muzeum. W Palace więziona była jego matka

Adam Machowski, społeczny kustosz muzeum. W Palace więziona była jego matka

ZAKOPANE. - Młodzi ludzie często dopiero tu uczą się historii - mówi Adam Machowski, społeczny kustosz muzeum.- Wychodzą zszokowani.

- Tu mieściła się umywalnia.
Zginęło w tym miejscu najwięcej ludzi - mówi Adam Machowski rozpoczynając opowieść i oprowadzanie po dawnym więzieniu. Umywalnia to największe z niewielkich pomieszczeń muzeum. Przesłuchania więźniów odbywały się na piętrze. - Pracownikiem gospodarczym był Pędzimąż. Jeśli kazano mu wieczorem przygotować łopaty, wiedział, że w nocy będzie egzekucja. Egzekucje odbywały się na terenie całej posesji - mówi Adam Machowski. Przechodzimy do dalszych pomieszczeń. Na drzwiach wiodących do niewielkiej, ciemnej izby czytamy, że mieściła się tu suszarnia. W pomieszczeniu, które nagrzane było do 80 stopni Celsjusza, zamykano na kilka dni opornych więźniów, by "zmiękli" przed przesłuchaniem. Do ściany w korytarzu przymocowane są łańcuchem kajdany, do których zakuwano ofiary. Adam Machowski przytacza wspomnienia świadka, który widział same ręce przykute do łańcucha zwisającego z sufitu w ubikacji. Ciało leżało już na ziemi... Zwłoki chowano do trumien, czasem po kilka ciał do jednej. Dopychano nogami.

Nie ma statystyk świadczących o tym, ilu ludzi zamordowano w "Palace". - Szacunkowo mogło być tu więzionych 2000 osób, a zginąć mogło ok. 400 - mówi Adam Machowski. Więzienie "Palace" powstało już 1940 roku. Działało niemal całą wojnę. Dopiero, gdy Niemcy poczuli się osaczeni, zlikwidowali je. W 1944 roku więźniów zaczęto przenosić do więzienia na Nowotarskiej. Katownia "Palace" przestała istnieć dopiero w pierwszych tygodniach 1945 roku.

Zniknęły niestety napisy ze ścian. Dziś oglądać możemy jedyne zdjęcia niektórych inskrypcji wyrytych przez więźniów. 18-letnia Helena Błażusiak ze Szczawnicy wyryła napis: "O mamo, nie płacz, nie. Niebios przeczysta królowo Ty zawsze wspieraj mnie". Słowa te wiele lat później stały się inspiracją wybitnego kompozytora Henryka Mikołaja Góreckiego, który zawarł je w "Pieśniach Żałosnych" - utworze o światowej sławie.

Tu więziona była Helena Marusarzówna. 23-letnia narciarska mistrzyni, kurierka tatrzańska. Była wielokrotnie torturowana przez gestapo, ale nie wydała powierzonych jej informacji. Została rozstrzelana w 1941 roku (według większości źródeł w Pogórskiej Woli k. Tarnowa). Dziś jej śliczna twarz o zamyślonym spojrzeniu spogląda na nas z fotografii, jednej z kilkudziesięciu umieszczonych w "Palace". Obok widzimy uśmiechniętą twarz w narciarskiej opasce. To fotografia Bronisława Czecha. Wybitny i wszechstronny narciarz okresu międzywojennego, uczestnik igrzysk olimpijskich, wielokrotny mistrz Polski, taternik, ratownik górski, pilot i instruktor szybowcowy, lekkoatleta, rzeźbiarz, a w czasie wojny działacz konspiracji i konspirator, został wywieziony z "Palace" do Oświęcimia, gdzie zginął w 1944 roku. - "Palace" było dla bardzo wielu przystankiem na drodze do Oświęcimia - mówi Adam Machowski.

Z jednej z fotografii spogląda młodzieńcza twarz Władysława Szepelaka. Przetrzymywany w "Palace", a później w Auschwitz, jest jedynym obecnie żyjącym więźniem katowni Podhala.
1 »

Komentarze

Dodajesz komentarz jako: Gość

Dodając komentarz, akceptujesz regulamin forum

Liczba znaków do wpisania:

zaloguj się

Najnowsze wiadomości

Zobacz więcej

Polecamy

Kraków czy Warszawa? Odróżnisz je bez problemu? [QUIZ]

Kraków czy Warszawa? Odróżnisz je bez problemu? [QUIZ]

OSOBOWOŚĆ ROKU 2018 | Kto zasługuje na ten tytuł?

OSOBOWOŚĆ ROKU 2018 | Kto zasługuje na ten tytuł?

Ogłoszenia matrymonialne z dawnych lat

Ogłoszenia matrymonialne z dawnych lat

Magda Gessler odpadnie przy pierwszym pytaniu. A Ty? Sprawdź, czy jesz po krakowsku [QUIZ]

Magda Gessler odpadnie przy pierwszym pytaniu. A Ty? Sprawdź, czy jesz po krakowsku [QUIZ]