Podróż przez dzieje

PS
Spotkanie było częścią cyklu gawęd tematycznych, poświęconych przyrodzie, historii, mieszkańcom i dniu dzisiejszemu dorzecza Prądnika. Organizowane przez Towarzystwo Prądnickie imprezy odbywają się w każdy pierwszy wtorek miesiąca w Dworku Białoprądnickim. Na temat majowego posiedzenia wybrano wybitne postaci polskiej historii i kultury, w których życiorysie wyśledzić można związki z doliną Prądnika. Jak zauważył Jerzy Sala, przegląd dziejów terenów leżących w dorzeczu Prądnika pozwala przekonać się, że z obszarem tym związanych było w ciągu wieków całe mnóstwo osób znaczących w polskiej historii, literaturze i sztuce. Z tego względu w prelekcji zaprezentowano jedynie pewien wybór sylwetek, w założeniu autora - najważniejszych i najciekawszych. Wykład ilustrowany był przeźroczami prezesa towarzystwa Wiesława Barczewskiego.

Dorzecze Prądnika

We wtorek w krakowskim Dworku Białoprądnickim odbyło się kolejne spotkanie z cyklu "Z nurtem Prądnika". Tym razem członek Towarzystwa Prądnickiego Jerzy Sala mówił o "Wybitnych postaciach dorzecza".

Jako pierwszego zaprezentowano Iwona Odrowąża - biskupa krakowskiego i kanclerza Leszka Czarnego. To dzięki jego staraniom do Polski - i Krakowa - trafił wielce później zasłużony zakon dominikanów. W 1220 r. biskup sprowadził ze Sławkowa na Prądnik duchaków i powierzył im opiekę nad szpitalem. Szpital ów stał na miejscu dzisiejszego Dworku Białoprądnickiego. Z kolei w Kacicach koło Słomnik Odrowąż założył klasztor Cystersów, których następnie przeniósł do Mogiły. Rozwinął akcję osadniczą w krakowskich dobrach biskupich, czynił nadania dla klasztorów Cysterskich w Sulejowie i Wąchocku oraz norbertańskich w Hebdowie i Imbramowicach. Imbramowice były rodową fundacją Odrowążów, funkcję ksieni pełniła tam siostra biskupa. On sam był ponadto posiadaczem najstarszej znanej prywatnej biblioteki (32 kupowane za granicą kodeksy), którą w testamencie przekazał katedrze wawelskiej.
Kolejna omówiona postać to biskup krakowski Prandota, który przeniósł duchaków z Prądnika do centrum miasta, ofiarował im parafialny kościół Świętego Krzyża, zabudowania szpitalne i gospodarcze. Prandota, przyjaciel Bolesława Wstydliwego, przyczynił się też do kanonizacji św. Stanisława. Trzecim biskupem, który pozostawił ślad w dziejach doliny Prądnika, był Wincenty Kadłubek. Zapisał on w swojej kronice znaną legendę o gonitwach w tej dolinie. Ważną rolę w rozwoju Prądnika odegrał jeszcze jeden wysokiej rangi duchowny: biskup Samuel Maciejowski, humanista, kanclerz wielki koronny, polityk, dyplomata, mecenas artystów. W biskupim folwarku w Prądniku, położonym przy trakcie wielkopolskim, w 1547 r. wybudował renesansowy pałac z ogrodem, letnią rezydencję biskupów krakowskich. Regularnie gościli tam m.in. Jan Kochanowski, Szymon Szymonowic i Łukasz Górnicki, tam też toczą się erudycyjne rozmowy bohaterów dzieła Górnickiego "Dworzanin polski", poświęcone dworskim obyczajom i humanistycznemu wychowaniu.
Kolejna historyczna odsłona dziejów doliny Prądnika to wydarzenia rozgrywające się podczas elekcji Stefana Batorego. Doszło wtedy do bitwy pod Skałą, gdzie starły się oddziały polskie i habsburskie; te drugie należały do pretendującego do polskiego tronu arcyksięcia Maksymiliana. Bitwa była zacięta, rzeka spłynęła krwią, i stąd - jak mówi legenda - wzięła się nazwa Prądnik Czerwony.
XVIII-wiecznym prądnickim epizodem była obecność Augusta II Sasa, który w drodze do Krakowa zatrzymał się na Prądniku. -Muzykę namszę koronacyjną króla napisał sam Jan Sebastian Bach. Stąd dopewnego stopnia możnastwierdzić związek Prądnika z____tym wielkim kompozytorem - żartował prezes Barczewski.
Następnym władcą, który odwiedził dorzecze, był Stanisław August Poniatowski. W 1781 r. podziwiał on most przez Prądnik, będący dziełem kanonika Sebastiana Sierakowskiego. Most został rozebrany w latach 60. XX w., dziś na jego miejscu przebiega trasa z Nowej Huty. Cztery lata później król odbył wycieczkę do Ojcowa i Pieskowej Skały, zawitał także do Jaskini Ciemnej, którą na tę okoliczność pięknie oświetlono. W jaskini odbył się wtedy także pierwszy (i chyba ostatni) koncert orkiestry.
Postacią silnie związaną z okolicami Prądnika był Tadeusz Kościuszko. Jak głosi tradycja, miał on nocować w zniszczonym dziś zajeździe, położonym przy Dworku Białoprądnickim. Tam zatrzymał się ze sztabem, stamtąd wydawał wojskowe dyspozycje. Od czasów kościuszkowskich prelegent przeskoczył zgrabnie do XX w. - i nawiązał do Józefa Piłsudskiego: bo to właśnie dzisiejszą ulicą Prądnicką szli 6 sierpnia 1914 r. ku Michałowicom strzelcy 1. Kompanii Kadrowej. -8 sierpnia, gdy oddziały strzeleckie weszły już doKongresówki, Piłsudski znalazł chwilę, by pojechać doPieskowej Skały izwiedzić tamtejszy zamek - opowiadał Jerzy Sala. Wizytę tę upamiętniono później specjalną tablicą.
Drugi wielki Polak związany w pewien sposób z Prądnikiem to Karol Wojtyła. Jako biskup krakowski wiele razy odwiedzał i wizytował klasztory i kościoły. Prądnicki szpital nosi dziś zresztą imię Jana Pawła II.
Druga część prelekcji Jerzego Sali poświęcona była części dorzecza leżącej bliżej źródeł Prądnika. Obecni usłyszeli historie zamków w Pieskowej Skale i Ojcowie oraz pustelni bł. Salomei. Mniszka ta była córką księcia Leszka Białego i księżniczki ruskiej Grzymisławy. Gdy miała zaledwie 6 lat, została zaręczona z księciem węgierskim Kolomanem, co miało utrwalić pokój między Polską a Węgrami. Po śmierci męża wstąpiła do zakonu klarysek. Ostatnie lata życia spędziła w uposażonym przez Bolesława Wstydliwego klasztorze w Skale.
Przy okazji Ojcowa nie zabrakło opowieści o pobycie Władysława Łokietka, ukrywającego się przed Czechami, oraz znanej legendy związanej z jaskinią jego imienia. Syn Władysława Kazimierz Wielki rozpoczął w Ojcowie wznoszenie systemu fortyfikacyjnego, broniącego szlaku handlowego z Krakowa na Śląsk. Z czasów Kazimierza Wielkiego pochodzą dwie warownie obronne znajdujące się na terenie obecnego parku narodowego: zamek w Pieskowej Skale oraz ruiny zamku w Ojcowie. Ten ostatni Kazimierz na cześć ojca nazwał "castrum Oczec" lub "Ociec u Skały".
Na początku XX w. zamek w Pieskowej Skale odwiedził pisarz Adolf Dygasiński. Poruszony złym stanem budowli zorganizował po powrocie do Warszawy spółkę, która wykupiła budowlę, odrestaurowała ją i przeznaczyła na dom letniskowy. Taką funkcję zamek pełnił w latach 1903-1939. Inny znany gość Ojcowa to Fryderyk Chopin, który w wieku 19 lat zwiedzał dolinę Prądnika wraz z grupą przyjaciół. Ostatnią omówioną przez Jerzego Salę postacią był Marian Langiewicz - generał, dyktator powstania styczniowego, uczestnik wyprawy Garibaldiego. Jak podkreślili członkowie Towarzystwa Prądnickiego, pamięć o Langiewiczu jest podtrzymywana wśród mieszkańców Ojcowa, a jego kult ciągle żywy.
To tylko niektóre wybitne postacie z dziejów Polski, których losy mniej lub bardziej związane były z doliną Prądnika. Prelegent był zmuszony ograniczyć się jedynie do niewielkiej grupy interesujących postaci, które pojawiły się w ciągu wieków nad brzegami tej rzeki. Zapowiedziano jednak, że prezentacja "Wybitnych postaci dorzecza" będzie kontynuowana. Kolejne spotkanie z cyklu "Z nurtem Prądnika" nastąpi w pierwszy wtorek czerwca.
Tekst i fot.: (PS)

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3