Potas i sód

(DD)
Potas (K) to pierwiastek stanowiący ok. 5 proc. masy ogólnej minerałów obecnych w organizmie. Gromadzi się przede wszystkim w płynie komórkowym i pełni wiele funkcji. Wraz z sodem (Na), będącym głównym składnikiem soli kuchennej, potas reguluje równowagę kwasowo-zasadową, wpływa na gospodarkę wodno-elektrolitową w organizmie i funkcjonowanie nerek. Niedobór potasu objawia się m.in. nieregularną pracą serca, nerwowością. Nadmiar sodu powoduje podwyższone ciśnienie krwi, zwężenie naczyń krwionośnych, obrzęki. O potasie i sodzie mówi dietetyczka z Polskiego Towarzystwa Dietetyki mgr Helena Ciborowska.

Zdrowie na talerzu

   Potas i sód to jedne z nielicznych pierwiastków występujących w ustroju w większych ilościach. Potas gromadzi się głównie w przestrzeni wewnątrzkomórkowej - najwięcej potasu znajdziemy w tkance mięśniowej. Pierwiastek ten ma właściwości zasadowe i jest niezwykle aktywny.
   Nadmiar potasu w 5 - 10 proc. usuwany jest z organizmu wraz kałem, pozostała ilość łatwo wydalana jest przez nerki - ten proces regulowany jest przez aldosteron, hormon z grupy mineralokortykoidów powstający w korze nadnerczy.

Wiele funkcji potasu

   Potas katalizuje szereg reakcji enzymatycznych oraz bierze udział w procesach regulacji ciśnienia osmotycznego w płynach ustrojowych. Utrzymuje równowagę osmotyczną wewnątrz komórki i potencjał spoczynkowy błon komórkowych. Potas występuje w sokach trawiennych i w kościach. Odgrywa ważną rolę w gospodarce wodno-elektrolitowej (usuwa nadmiar wody i sodu z ustroju), zapobiega nadciśnieniu tętniczemu, reguluje ciśnienie krwi. Wpływa na równowagę kwasowo-zasadową, odgrywa decydującą rolę w przewodnictwie nerwowym i jest niezbędny do utrzymania prawidłowej kurczliwości mięśni, w tym mięśnia sercowego. Uczestniczy również w przemianie węglowodanowej oraz syntezie białka ustrojowego.

Niedobór zdarza się rzadko

   U osób zdrowych, przestrzegających zasad racjonalnego żywienia, niedobór potasu prawie nie wystepuje, gdyż zawartość tego pierwiastka w żywności zabezpiecza zapotrzebowanie człowieka. Biegunki, nadmierna potliwość, głodówki, środki moczopędne i przeczyszczające, mogą doprowadzić do hipokalemii, czyli niedoborów potasowych, kiedy stężenie jonów potasowych we krwi spada poniżej normy (norma: 3,5 - 5 mmol/l).
   Ubytek potasu z organizmu jest także prawdopodobny w chorobach przebiegających z wyniszczeniem (anoreksja). Potas z wnętrza komórki przemieszcza się wówczas do płynu pozakomórkowego i ucieka przez nerki. Wydalanie potasu przez nerki wzmagają również alkohol i kawa.
   Obniżenie poziomu potasu w komórkach (norma: 3500 mmol/l) prowadzi do upośledzenia funkcji komórek, zwłaszcza mięśniowych i nerwowych. Najważniejszymi objawami hipokalemii są: upośledzona funkcja ośrodkowego układu nerwowego, osłabienie kurczliwości mięśni - czyli zwiotczenie mięśni szkieletowych, porażenie mięśni gładkich (zaparcia), zaburzenia rytmu serca (częstoskurcz), a nawet zatrzymanie akcji serca. Niedobór potasu jest również przyczyną gromadzenia się kwasu mlekowego i pirogronowego w tkankach, co skutkuje zakwaszeniem organizmu.

Nadmiar wydalają

zdrowe nerki

   Nadmiar potasu w organizmie może wystąpić w wyniku upośledzonego wydalania przez nerki, czyli w niewydolności nerek, także w niewydolności nadnerczy (chorobie Addisona) albo po dożylnym podaniu nadmiernych ilości potasu. Toksyczna dawka to około 18 g potasu na dzień. Hiperkalemia powoduje zatrucie organizmu, objawia się zwolnieniem, a nawet zatrzymaniem akcji serca, spadkiem siły mięśniowej, mrowieniem kończyn i ust, apatią. Jeśli odżywiamy się prawidłowo i jesteśmy zdrowi (zdrowe nerki wydalają nadmiar potasu z moczem), raczej nie musimy obawiać się hiperkalemii.

Gdzie szukać potasu?

   Potas występuje w przeważającej części produktów spożywczych. Bogate w potas są: warzywa i owoce, szczególnie suche nasiona roślin strączkowych (fasola 1180 mg potasu w 100 g; groch - 937; soja - 2132), ziemniaki gotowane i pieczone w łupinach (443 mg), zielona pietruszka (695 mg), seler (320 mg), marchew (282 mg), pomidory (sok - 206 mg), kapusta (brukselka - 416 mg), banany (395 mg), śliwki (208 mg), porzeczki (336 mg), suszone owoce (morele - 1666 mg, figi - 938 mg). Dobrym źródłem są również produkty zbożowe z pełnego przemiału: pieczywo razowe (215 - 279 mg), kasza gryczana (443 mg), mięso, ryby (240 - 375 mg) oraz mleko (ok. 140 mg).
   Wzrost spożycia żywności przetworzonej z dodatkiem chlorku sodu, mały udział warzyw i owoców w posiłkach, może spowodować spadek spożycia potasu.
   Dobowe zapotrzebowanie na potas wynosi: dzieci 1 - 6 lat 550 - 1650 mg; 7 - 9 lat 1000 - 3000; 10 - 12 lat 2000; 13 - 18 lat 2500; dorośli 3500 mg.

Zamiast soli - przyprawy

   Sód, główny składnik soli kuchennej, rozprzestrzeniony jest w całym organizmie. Jako jon Na+ wytępuje w ustroju głównie w płynach pozakomórkowych (ok. 60 proc.), w tym w osoczu krwi. Znacznie mniej, bo tylko 25 - 30 proc. sodu znajduje się w płynie wewnątrz komórki, pozostałe 10 - 15 proc. to rezerwa zgromadzona w tkance kostnej. Sód z organizmu wydalany jest z moczem, kałem i potem. W kanalikach nerkowych zachodzi zwrotna resorpacja NaCl - proces ten regulowany jest przez aldosteron, hormon kory nadnerczy.

Jaka jest rola sodu?

   W organizmie ludzkim sód wraz z jonem chlorkowym bierze udział w regulowaniu ciśnienia osmotycznego w płynach ustrojowych i decyduje o utrzymaniu równowagi kwasowo-zasadowej. Sód działa alkalizująco, chroni organizm przed nadmierną utratą wody (8 g sodu zatrzymuje litr wody); jon sodowy chodzi w skład enzymu Na+/K+ - ATP-azy, aktywującej ATP (główny związek w przenoszeniu energii w komórce). Sód wpływa również na sprawność mięśni i nerwów, reguluje aktywny transport składników pokarmowych (witamin, aminokwasów, cukrów).

Uwaga na leki moczopędne

   Niedobór sodu prowadzi do szybkiego odwodnienia organizmu. Stan niedoboru może wystąpić przy silnym poceniu się, podczas wymiotów i biegunek, a także w niektórych stanach patologicznych, np. w niedoczynności kory nadnerczy, w schorzeniach nerek. Przyczyną ucieczki sodu z organizmu są stosowane leki moczopędne. Jeśli straty sodu są duże, potas może przechodzić poza komórki w celu kompensacji ciśnienia osmotycznego. Mogą pojawić się mdłości, wymioty, utrata łaknienia, osłabienie fizyczne i psychiczne.

Nadmiar sodu

   U osób wrażliwych na sód, nadmiar tego pierwiastka wywołuje w organizmie chorobę nadciśnieniową. Zbyt duża ilość sodu może być też czynnikiem ryzyka choroby nowotworowej żołądka i udaru mózgu. Przyczyna hipernatremii leży w za dużym spożyciu soli kuchennej w pokarmach. Nadmiar sodu prowadzi do odwodnienia komórek. W praktyce, zwiększonej podaży sodu towarzyszy większe pobieranie wody, co może prowadzić do obrzęków. Objawami hipernatremii są: nerwowość, przyspieszone oddychanie, a nawet gorączka.

Szeroko rozpowszechniony

   Sód jest szeroko rozpowszechnionym pierwiastkiem. Znajdziemy go zarówno w produktach roślinnych, jak i zwierzęcych. Produkty pochodzenia zwierzęcego zawierają znacznie więcej sodu, szczególnie te, w których znajduje się dodatk NaCl, czyli np. wędliny, sery podpuszczkowe, śledzie solone. Jednak głównym źródłem sodu (ok. 90 proc.) jest chlorek sodu, czyli sól kuchenna, której spożycie jest u nas ciągle za duże. Tylko 10 proc. sodu pochodzi z produktów spożywczych nieprzetworzonych, takich jak: mleko i jego przetwory, białko jaja, mięso, warzywa - pozostałą ilość dostarcza sól kuchenna, dodawana do żywności podczas jej przemysłowego przetwarzania albo w czasie obróbki potraw przygotowywanych w domowej kuchni lub w żywieniu zbiorowym.
   Warto pamiętać, że 1 g sodu otrzymujemy z 2,54 g soli kuchennej.
   Zapotrzebowanie organizmu na sód jest zależne od wieku, płci, a przede wszystkim od aktywności fizycznej oraz temperatury otoczenia i wilgotności powietrza. Zapotrzebowanie na sód zwiększa się, gdy dochodzi do nadmiernego pocenia się i utraty NaCl, np. przy pracy w wysokich temperaturach. Eksperci z WHO zalecają, aby dzienne spożycie sodu nie było większe od 2350 mg, co w przeliczeniu na sól kuchenną daje 5 - 6 g. (DD)

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3