Skarb w synagodze w Wieliczce. Znaleziono kilkaset bezcennych zabytków [ZDJĘCIA]

Jolanta Białek
Jolanta Białek
W skrzyni ukrytej w Wielkiej Synagodze w Wieliczce było ok. 350 zabytkowych przedmiotów zdjęcia: Michał Wojenka
Drewniana skrzynia, którą odkryto pod podłogą we wschodniej części Starej Synagogi w Wieliczce zawiera ok. 350 przedmiotów. Znaleziono m.in. mosiężne żyrandole, świeczniki i elementy dekoracyjne związane z Torą, a także odznaki oficerów C.K. Armii.

WIDEO: Krótki wywiad

Skrzynia znajdowała się na dużej głębokości, ok. 80 cm pod poziomem współczesnej posadzki. Nie była ogromna (80 cm wysokości, 70 cm szerokości i 130 cm długości), jednak skrywała tak wiele zabytków, że gdy rozłożono je na dużym stole, pomieścił on tylko ok. 2/3 przedmiotów.

Archeolodzy nie mają wątpliwości, że znalezisko można określić mianem skarbu. Odkrycie jest bezcenne. Pozwoli choć do pewnego stopnia odtworzyć dawny wystrój wielickiej synagogi, dotąd owiany mgłą tajemnicy.

- W skrzyni było ok. 350 przedmiotów. Na razie nie jesteśmy w stanie dokładnie ich policzyć, ponieważ pewna ich część znajduje się pomiędzy silnie skorodowanymi żelaznymi łańcuchami, na które natrafiliśmy w wierzchniej partii skrzyni. Zabytki te uda się wyodrębnić dopiero w trakcie konserwacji - mówi dr Michał Wojenka z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Jagiellońskiego, sprawujący nadzór archeologiczny nad pracami w wielickiej synagodze

Przełomowe odkrycie pod Krakowem. Tajemnicę odsłonił odpadający tynk

Łańcuchy z górnej części skrzyni to elementy 4-5 mosiężnych żyrandoli na świece, które zostały rozkręcone dla łatwiejszego ukrycia.

- Znaleźliśmy także m.in. pięć świeczników, w tym dwa dziewięcioramienne używane podczas obchodów święta chanuka, srebrny kielich zdobiony ornamentem roślinnym i dwa duże naczynia z brązu ze skróconymi inskrypcjami hebrajskimi. Natrafiliśmy też na srebrną tarczę z „sukienki” na Torę wraz z przytwierdzonym do niej jadem – wskaźnikiem do czytania Tory, jak również na srebrne lub posrebrzane tzw. rimonim – ozdobne, zaopatrzone w dzwoneczki nakładki na drążki, na które nawijano jej zwój – wylicza dr Wojenka.

W skrzyni było również 18 odznak przedstawiających dwugłowego orła. To emblematy z czapek oficerów piechoty wojsk austro-węgierskich z czasów cesarza Franciszka Józefa I.

– Znaleziska te stanowią na ten moment najważniejszy trop w poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie o chronologię depozytu. Przedmioty ze skrzyni wstępnie odnosimy do XIX wieku, ewentualnie do początku następnego stulecia. Liczymy, że po konserwacji, a zwłaszcza po rozczytaniu inskrypcji znajdujących się na części przedmiotów uda się dokładniej określić okres, z którego pochodzą – zaznacza archeolog.

Dlaczego odznaki z czapek znalazły się wśród judaików, pozostaje zagadką. Brak także informacji kto, kiedy i dlaczego ukrył skrzynię z cennym depozytem. Jak mówi dr Wojenka, nie można wykluczyć zagrożenia związanego z losem Żydów podczas II wojny światowej, ale odznaki austro-węgierskie wskazują raczej na czasy wcześniejsze, tj. okres I wojny światowej (wielicka synagoga znalazła się wtedy pod ostrzałem artyleryjskim).

- Trzeba jednak pamiętać o jeszcze jednej możliwości. W społeczności żydowskiej istniał zwyczaj gromadzenia w jednym miejscu, a później uroczystego pochówku przedmiotów, które wyszły z użytkowania w synagodze. Wydaje się to być bardzo interesującym tropem, choć tę hipotezę zaburza umieszczenie w skrzyni odznak austro-węgierskich. Moim zdaniem właśnie one mogą okazać się kluczem do rozwiązania tej zagadki – stwierdza Michał Wojenka.

Synagoga znajdująca się przy ul. Wiejskiej 11, na terenie dawnej żydowskiej dzielnicy Klasno, jest najstarszą i jedyną zachowaną w dawnym kształcie do czasów współczesnych bożnicą w Wieliczce. Świątynia nazywana starą lub wielką po raz pierwszy została zaznaczona na planach fortyfikacyjnych Wieliczki z lat 1777-1779. Podczas II wojny światowej obiekt zdewastowali hitlerowcy. Po roku 1945 był tam magazyn. Takie funkcje synagoga pełniła do przełomu XX i XXI wieku.

Wieliczka. Najbardziej urokliwe zakątki solnych podziemi. Je...

Do odkrycia skarbu doszło przypadkiem, podczas robót związanych z odsłonięciem pierwotnego poziomu posadzki i podziałów wnętrza w XVIII-wiecznej synagodze. Ten projekt był finansowany przez wielickie starostwo (w ramach Powiatowego Programu Ochrony Zabytków) oraz Gminę Wyznaniową Żydowską w Krakowie. Prace konserwatorskie prowadziła firma KROZ Henryk Pachla, jej pracownicy bardzo pomogli także przy wydobyciu na światło dzienne cennej skrzyni.

Zakończone już badania stanowią bardzo wstępny etap prac związanych z planowaną renowacją zabytku. Wiadomości o wielickiej synagodze są tak skąpe, że wyzwaniem jest już samo opracowanie dokumentacji dla jej odnowy. Michał Wojenka mówi, że choć bożnica ta była użytkowana jeszcze 80 lat temu, to informacji o niej jest tak mało, że nierzadko więcej powiedzieć można o niektórych budowlach pochodzących z XI-XIII wieku.

- Szukamy wszelkich informacji dotyczących synagogi. Nie mamy prawie żadnych świadectw, nie wiemy jak dokładnie wyglądała ona w środku, jak zmieniał się jej wystrój. Jeśli ktoś ma na ten temat jakieś wiadomości – dysponuje starą fotografią lub posiada informacje o jej dawnym wyglądzie, bardzo prosimy o kontakt, takie dane mogą być dla nas bezcennym źródłem wiedzy – apeluje archeolog.

Informacje o synagodze można przesyłać na adres e-mail: michal.wojenka@uj.edu.pl.

Czytaj także

Wideo

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3