Czy Przełom Dunajca trafi na listę UNESCO

Grzegorz Skowron
Zabytki. Władze chcą zaliczenia czterech obiektów z Małopolski do światowego dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego. Nie wszystkie mają na to szanse.

Centrum urbanistyczne Nowej Huty, forty Twierdzy Kraków, groby wojenne z okresu I wojny światowej i Przełom Dunajca - to małopolskie propozycje obiektów, które powinny zostać wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO. Taki jest jeden z celów zapisanych w projekcie programu ochrony zabytków na najbliższe cztery lata.
- Chcielibyśmy, aby wskazane przez nas obiekty znalazły się na liście UNESCO w perspektywie kilku, może dziesięciu najbliższych lat - mówi wicemarszałek województwa Jacek Krupa. Według niego o wyborze Nowej Huty, Twierdzy Kraków, grobów wojennych z I woj- ny i Przełomu Dunajca zdecydowała potrzeba ochrony unikatowego dziedzictwa kulturowego.
Drugi powód starań o objęcie ochroną czterech nowych obiektów to nadzieja na zwiększenie ruchu turystycznego.

- Finansowych korzyści z wpisu na listę UNESCO nie ma żadnych, ale rzeczywiście przełożyło się to na wzrost liczby zwiedzających - mówi prof. Antoni Jodłowski, dyrektor Muzeum Żup Krakowskich w Wieliczce, które na liście światowego dziedzictwa znajduje się od maja 2013 r. W drugiej połowie ubiegłego roku placówkę odwiedziło o ponad 4000 turystów więcej niż wcześniej w porównywalnym okresie. - Sądzę, że skutki przyznania nam takiego statusu odczujemy wyraźnie w kolejnych latach - mówi prof. Jodłowski.

- Tyle że znalezienie się w gronie tysiąca unikatowych obiektów nie będzie łatwe - twierdzi Jan Janczykowski, wojewódzki konserwator zabytków. Co do Nowej Huty, musi najpierw zostać dokonana jej rewitalizacja. - Jest zbyt zaniedbana, budynki niszczeją, a mała architektura znika lub jest przekształcana - mówi Janczykowski. Kłopot jest też z przełomem Dunajca, bo przez zaporę i zbiornik wodny Niedzica został on skrócony i wiele stracił ze swej atrakcyjności.

A wpisanie na listę Twierdzy Kraków? - Można spróbować, ale wniosek dotyczący samej Twierdzy Kraków nie ma szans - uważa wojewódzki konserwator. I podpowiada, że można pomyśleć o międzynarodowym wpisie twierdz monarchii Habsburgów. Taki wniosek musiałoby jednak przygotować wspólnie... osiem państw.

Janczykowski popiera propozycję wpisu dotyczącego cmentarzy z I wojny, bo mają one wysoką wartość artystyczną i krajobrazową. W województwie małopolskim i podkarpackim jest ich w sumie 400. Zdaniem konserwatora, powinien być przygotowany wspólny wniosek. - Ale może raczej należałoby je wpisać na Listę Dziedzictwa Europejskiego ( to mapa miejsc i obiektów istotnych dla tożsamości europejskiej - red.) jako ślad I wojny w Europie - mówi. W przypadku wniosku dotyczącego cmentarzy trzeba się spieszyć, bo mamy akurat, do 2018 roku, obchody rocznicowe I wojny światowej.

Propozycje powiększenia listy UNESCO to niejedyne pomysły na skuteczniejszą ochronę dziedzictwa w Małopolsce. W planie, który jeszcze w tym miesiącu zostanie przyjęty przez sejmik, pojawił się wykaz 272 obiektów. Mają być one wpisane do rejestru zabytków. To nie tylko budynki sakralne, dwory i pałace, ale także kilkadziesiąt willi i pensjonatów w Zakopanem. - Zdaję sobie sprawę, że górale bardzo poważnie traktują swoją własność, ale musimy chronić styl Witkiewicza - mówi wicemarszałek Krupa. I dodaje, że na pewno nie wszystkie proponowane wille trafią do rejestru zabytków.

Sto milionów rocznie na zabytki

- Przede wszystkim chcemy nadawać naszym zabytkom nowe funkcje - mówi Jacek Krupa, wicemarszałek województwa małopolskiego. Na wsparcie finansowe z budżetu województwa oraz funduszy unijnych mogą więc liczyć przede wszystkim ci inwestorzy, którzy oprócz odnowienia starych obiektów zaproponują wykorzystanie ich na cele turystyczne i kulturalne.
A pieniędzy na ochronę zabytków w latach 2014-2017 będzie sporo.

Jak wynika z projektu "Wojewódzkiego programu opieki nad zabytkami w Małopolsce", w ciągu najbliższych 4 lat tylko ze środków krajowych będzie niemal 390 mln zł, a więc prawie 100 milionów rocznie. Do tego dojdą unijne dotacje, ale ich wielkość trudno oszacować. Tylko w Małopolskim Regionalnym Programie Operacyjnym będzie 186,7 mln zł na ochronę i rozwój dziedzictwa kulturowego i naturalnego, ale do tego sektora mogą trafiać pieniądze z puli ponad 12 mld zł z innych priorytetów unijnych.
Pieniądze to jednak nie jedyny środek mający zapewnić skuteczniejszą ochronę zabytków i zasobów naturalnych. Jako działania wspomagające traktowane są starania o objęcie większą ochroną prawną wielu obiektów. To dlatego władze Małopolski chcą dopisać do listy UNESCO jeszcze 4 małopolskie obiekty. Kolejnych 9, w tym zabudowa Starego Sącza, Chochołowa, Lanckorony i Niepołomic mogą stać się pomnikami historii.

W Małopolsce mamy już ponad 5 tys. obiektów wpisanych do rejestru zabytków. Władze województwa proponują dopisanie następnych 272 budynków. To głównie kościoły, kapliczki, dwory i pałace, ale też wiele willi i pensjonatów z Zakopanego, a także gmach Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie.

Kolejne propozycje dotyczą stworzenia prawie 60 parków kulturowych. Tylko w Krakowskim Obszarze Metropolitalnym ma ich być aż 28. Parki Kulturowe będą także w Muszynie, Krynicy, Niedzicy, Kalwarii Zebrzydowskiej, Bieczu, Szczepanowie, Chochołowie, Brzezince i Lanckoronie.

Przyroda będzie chroniona przez 5 nowych rezerwatów: Kalina - Lisiniec (Racławice), Góra Stołowa (Klucze), Ostrzysz i Jodła (Trzyciąż) oraz Puszcza Dulowska (Trzebinia). Powstaną także 4 nowe parki krajobrazowe: Łosińsko-Żegociński oraz na terenie powiatów bocheńskiego (Lipnica Murowana), brzeskiego (Iwkowa) i limanowskiego (Limanowa, Żegocina, Laskowa, Trzciana). Za zespoły przyrodniczo-krajobrazowe zostanie uznane 11 nowych obszarów, m.in. Dolina Skawy nad Zatorem, Potok Doliny w Rykach, Park Przypałacowy w Borku (gmina Chełmek) i Dolina Wodąca w Wolbromiu.

Zostaną objęte większą ochroną

Mogą stać się pomnikami historii
* Stary Sącz - miasto z domami przyrynkowymi oraz klasztorem SS Klarysek
* Szalowa - barokowy kościół drewniany pw. św. Michała Archanioła
* Niepołomice - zamek i zespół miejski z kościołem pw. Dziesięciu Tysięcy Męczenników
* Lanckorona - układ rynku z drewnianymi domami oraz ruiny zamku
* Biecz - układ urbanistyczny miasta
* Chochołów - tradycyjna zabudowa drewniana
* Rudno - ruiny zamku Tenczyn
* Nidzica i Czorsztyn - zespół zamków przygranicznych
* Zespół pamiątek gorlickiego zagłębia naftowego

Mogą stać się zabytkami
* Bochnia - dworzec kolejowy
* Dubie - zespół pstrągarni
* Igołomia - komora celna nr 32
* Nowy Targ - ratusz
* Ryglice - kirkut
* Kraków - Akademia Górniczo--Hutnicza
* Zakopane - Księżówka I i II.

Wrócą handlowe niedziele?

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3