reklama

Wspólnie - mimo różnic

RedakcjaZaktualizowano 
Pora znów podążyć na Spisz, gdzie jest pięknie, historycznie i porządnie. Kiedy w sobotnie popołudnie przed gospodarstwami pojawiają się młodzi ludzie z miotłami w rękach i odbywa się cotygodniowe sprzątanie - nikt nie traktuje tego jak kary czy uciążliwego obowiązku: to tylko (aż?) element wspólnej działalności, jaki od wieków cechuje mieszkańców tego regionu. Wspólność mimo różnic, niekiedy zasadniczych (takich jak narodowościowe) tworzy tę niespotykaną gdzie indziej atrakcyjność kulturową Spisza, a jej efekty podziwiamy i w historii, i architekturze, i życiu codziennym tej okolicy.

Ścieżki czasu. Krempachy (cz. 1)

W Krempachach, podobnie jak w nieodległym Frydmanie, głównym akcentem centrum miejscowości jest wysoka wieża kościelna, otoczona strażnicą (hurdycją) i zwieńczona piękną, renesansową attyką. Sam kościół, choć pochodzi z początków XVI wieku (a wybudowany jest w miejscu wcześniejszej o co najmniej kilkadziesiąt lat świątyni), ma w swej architekturze elementy gotyckie i renesansowe, a pochodzący głównie z połowy XVIII w. wystrój wnętrza ma piękny charakter barokowy. Kościół ma obecnie za patrona Świętego Marcina i jego wizerunek zdobi obraz w głównym ołtarzu, choć to patrimonium wywodzi się dopiero z końca XIX wieku - wcześniej kościół był pod wezwaniem św. Serwacego, a od XIX w. - Wszystkich Świętych.
Spacerując po Krempachach z łatwością zauważymy typowy dla miejscowości spiskich układ urbanistyczny: osada rozłożyła się wzdłuż potoku Przykopa i głównej ulicy (Długa), która w centrum rozdziela się, wraz z ulicą Kamieniec obejmując niewielki rynek, na którym znajduje się Kościół św. Marcina, remiza OSP i szkoła podstawowa. Od Przykopy (w górnej części nazywanej Dursztyńskim Potokiem) zapewne wzięła się nazwa miejscowości -dawniej potok nazywano z niemiecka Krummbach - Kręty Potok. Zresztą i dziś Przykopa na niektórych mapach nazywa się Kręty.
Teren Krempach, tak jak większość Zamagurza Spiskiego, wchodził w skład dóbr niedzickich. Podobnie jak inne osady w tej okolicy wieś powstała zapewne na przełomie XIV i XV w. Wg tradycji parafia w Krempachach powstała w 1397 r., ale wiadomość ta nie jest pewna, bowiem w południowej części Spisza istnieje inna, większa i starsza miejscowość o podobnej nazwie (Krompachy nad Hornadem, dziś Słowacja, blisko 100 km od polskich Krempach) i niektórzy naukowcy do nich odnoszą tę datę. Pierwsza potwierdzona wzmianka o miejscowości Belakorompa pochodzi z 1439 r. Parafia wymieniona jest w rejestrze świętopietrza w 1518 r., zatem musiała istnieć co najmniej od II połowy XV w. i posiadać kościół, wcześniejszy od obecnie istniejącego, pochodzącego z I połowy XVI w.
Początkowo właścicielami Krempach byli posiadacze Zamku Niedzickiego - rodzina Berzeviczych, potem Łaskich i Horvathów. Ale w końcu XVI w. wieś dostała się w ręce przedstawicieli bocznej linii Horvathów-Stansithów, władających Strażkami koło Spiskiej Białej. Po przejściu Horvathów i Stansithów na luteranizm, kościół przejęli protestanci i do 1638 r. to oni użytkowali krempaską świątynię. Katolicy ostatecznie objęli rządy w 1670 r., a polski proboszcz katolicki - Jan Strzyżański - zaczął kierować parafią w 1675 r. Oficjalnie teren ten (wraz z Frydmanem i Łapszami) należał do właścicieli Strażek, jednakże praktycznie "panów" widywano rzadko, jako że w Krempachach nigdy nie był dworu.
W 1885 r. powstała Ochotnicza Straż Pożarna. Wkrótce przy straży powstał zalążek orkiestry dętej, która rozwinęła szeroką działalność szczególnie od 1927 r. W czasie pierwszej wojny zginęło 24 obywateli Krempach, w czasie drugiej - dwóch. Działania frontowe na szczęście ominęły wieś. W początku lat 60. XX w. dokonano elektryfikacji Krempach, w latach 1975-80 powstał wiejski wodociąg, zasilany ze studni głębinowych. W 1975 r. oddano do użytku wybudowany przez mieszkańców Wiejski Dom Kultury. W roku 2000 w pobliskim Łęgu wybudowano stadion i amfiteatr.
Do 1918 r. Krempachy wchodziły w skład terytorium Węgier. W latach 1918-20 należały do Czechosłowacji, od 1920 zostały przekazane Polsce. W latach okupacji niemieckiej, terenem tym administrowało Państwo Słowackie, od 1945 r. Krempachy znów znalazły się w obrębie Polski. W miejscowości cały czas istnieje spora grupa ludności narodowości słowackiej, niektóre instytucje mają dwujęzyczne nazwy, w szkole dla części dzieci prowadzone są lekcje języka słowackiego, w niedzielę w języku tym także odprawiana jest Msza Święta, a w Wiejskim Domu Kultury aktywnie działa Towarzystwo Słowaków.
Maciej Pinkwart

Flesz - nowi marszałkowie Sejmu i Senatu, sukces opozycji

Wideo

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3