Deportacja Żydów z Myślenic i Dobczyc. Minęło już 80 lat, ale pamięć trwa

Katarzyna Hołuj
Katarzyna Hołuj
W Myślenicach miejscem, gdzie czci się pamięć deportowanych stąd w 1942 roku 1300 Żydów jest tablica na kamienicy w Rynku
W Myślenicach miejscem, gdzie czci się pamięć deportowanych stąd w 1942 roku 1300 Żydów jest tablica na kamienicy w Rynku Katarzyna Hołuj
Udostępnij:
W historii Myślenic i Dobczyc data 22 sierpnia 1942 roku oznacza to samo. To dzień, kiedy obydwa te miasteczka straciły znaczną część swojej ludności. W tym roku odbywa uczczą ich pamięć. W Dobczycach te obchody odbędą się po raz pierwszy.

Tylko w Myślenicach tysiąc trzystu tutejszych Żydów zostało zgromadzonych na rynku, gdzie już czekały na nich chłopskie furmanki, przygotowane wcześniej przez Niemców.

Tymi furmankami wywieziono ich do Skawiny, a stamtąd do obozu pracy w Płaszowie, albo do niemieckiego obozu zagłady w Bełżcu. Przeżyła zaledwie garstka, a wśród nich kilkumiesięczna wtedy Monika Goldwasser. Ocalała dzięki temu, że jej mama zamiast niej w zawiniątku wzięła ze sobą lalkę i tę lalkę tuliła do siebie wyjeżdżając z Myślenic.

Kiedy rozmawialiśmy z Moniką Goldwasser w 2015 roku, opowiadała nam, że dotarła kiedyś do kobiety, która pracowała u jej dziadka, wziętego myślenickiego adwokata. - Opowiedziała mi, że latem 1942 roku rozmawiała z moim ojcem. Powiedział jej: "Wiemy, że zginiemy, ale będziemy robić wszystko, żeby uratować nasze dziecko". I tak też zrobili. Sami, co udało się ustalić ich córce, zginęli 29 sierpnia 1942 roku w obozie w Skawinie.

Z Dobczyc tamtego pamiętnego 22 sierpnia wyjechało na zawsze ponad 700 osób, jedna szósta ludności miasta. Zostali wywiezieni do Wieliczki, a stamtąd kilka dni później trafili albo do obozu zagłady w Bełżcu albo do obozu pracy w Stalowej Woli. Niektórzy zginęli już w Wieliczce.

Jesienią tego samego roku jeden z deportowanych Żydów zapukał do domu Władysława Polończyka z Dobczyc. Jak się okazało, razem ze swoim bratem zbiegł z obozu w Stalowej Woli. O pomoc w ukryciu ich postanowił prosić Władysława, bo znali się, a nawet przyjaźnili. Ten ukrył ich w bunkrze w lesie w Kornatce i razem ze swoim bratem dostarczał im jedzenie. Tę historię opowiedział swojej córce Elżbiecie dużo, dużo później.

Właśnie Elżbieta Polończyk-Moskal 2,5 roku temu wydała książkę poświęconą dobczyckim Żydom. - Urodziłam się po wojnie, nie mogłam nikomu pomóc, nie mogłam nikogo uratować, ale cieszę się, że mogłam uratować pamięć o Żydach - powiedziała o swojej książce podczas jej premiery. W tym roku powołała do życia w Dobczycach Komitet Pamięci „Mykwa”. Jest on w trakcie rejestracji.

- Zadaniem tego komitetu będzie ratowanie dziedzictwa żydowskiego w Dobczycach - mówi.

Jednym z pierwszych zadań, jakie wyznaczył sobie Komitet, jest zorganizowanie obchodów 80. rocznicy deportacji dobczyckich Żydów. Będą to pierwsze takie obchody w tym mieście. W Myślenicach tę rocznicę od lat upamiętnia Wspólnota Myślenice i należąca do niej Agnieszka Cahn. =W 2004 roku w ścianę jednej z kamienic w myślenickim Rynku wmurowana została tablica pamiątkowa przypominająca, że właśnie stąd, z rynku 22 sierpnia 1942 roku wywiezionych zostało 1300 Żydów mieszkańców Myślenic i okolic.

W Dobczycach takiego miejsca pamięci nie ma, ale członkowie Komitetu chcieliby, aby stała się nim mykwa, której ruiny przetrwały i znajdują się przy ul. Witosa w Dobczycach. Żeby tak się stało, jak mówi założycielka komitetu, trzeba nieruchomość odkupić, bo obecnie znajduje się ona w prywatnych rękach.

To właśnie przy ruinach mykwy odbędą się w poniedziałek obchody rocznicowe. To właśnie tam przemówią zaproszeni goście (m.in. burmistrz Dobczyc Tomasz Suś i Tadeusz Jakubowicz z Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Krakowie), zaśpiewa Jaga Wrońska i odbędzie się apel pamięci. Tam też mają zostać ułożone kamienie z nazwiskami dobczyckich rodzin żydowskich.

- Tych kamieni jest ponad 90. Te rodziny, ci ludzie nie mają grobów, dlatego chciałabym, aby po wyczytaniu każdego nazwiska, ktoś z publiczności podszedł i położył kamień na tym symbolicznym miejscu pamięci – mówi Elżbieta Polończyk-Moskal. I dodaje: - Mam nadzieję, że ta uroczystość przyciągnie ludzi. Że dzięki niej ci, którzy tego jeszcze nie wiedzą, dowiedzą się, że w Dobczycach mieszkali kiedyś Żydzi, że brali udział w życiu kulturalnym i społecznym Dobczyc, że byliśmy wielokulturowym miasteczkiem. Poza tym chciałabym, żeby to było takie pokojowe przesłanie, przesłanie o tym ile krzywdy, nieszczęścia i cierpień przynosi wojna, ile oznacza tragedii konkretnych pojedynczych ludzi.

Uroczystość w Dobczycach rozpocznie się o godz. 18.30. Następnego dnia, we wtorek o godz. 17 odbędzie się zaś Spacer Pamięci „Śladami dobczyckich Żydów”, podczas którego przewodniczką będzie Elżbieta Polończyk-Moskal.

W Myślenicach doroczne spotkanie „Zachor znaczy Pamiętaj” organizowane przez Wspólnotę Myślenice i modlitwa przy tablicy w Rynku zaplanowane są na godz. 16. Pół godziny później złożenie kwiatów pod tablicą zaplanowało Muzeum Niepodległości w Myślenicach, które razem z gminą Myślenice także organizuje obchody rocznicy.

Chciałabym, aby ci, którzy jak zwykle przyjdą na godzinę 16 zostali także na tę część uroczystości organizowaną przez gminę. Przez lata walczyłam o to, żeby upamiętnianie zagłady Myśleniczan - Żydów weszło do kalendarza miejskich uroczystości, żeby oprócz Czarnej Niedzieli miasto upamiętniało także Czarną Sobotę – mówi Agnieszka Cahn.

Częścią gminnych obchodów jest też zaplanowany na piątek (19 sierpnia) o godz. 17 wykład prof. Łukasza Sroki o galicyjskiej społeczności żydowskiej. Ale to nie wszystko. W niedzielę (21 sierpnia) o godz. 16 Muzeum zaprasza na spacer z przewodnikiem po Myślenicach śladami myślenickiej diaspory, a w poniedziałek o godz. 17, po spotkaniu w Rynku przy tablicy upamiętniającej myślenickich Żydów, w Muzeum odbędzie się wykład dr. Romana Gieronia z IPN pt. „Akcja Reinhardt w Generalnym Gubernatorstwie z uwzględnieniem ziemi myślenickiej”.

Kontrofensywa na Krymie to ostrzeżenie dla Rosji. Komentarz Jana Piekło

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Dołącz do nas na Twitterze!

Codziennie informujemy o ciekawostkach i aktualnych wydarzeniach.

Obserwuj nas na Twiterze!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Polecane oferty

Materiały promocyjne partnera

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Więcej informacji na stronie głównej Dziennik Polski
Dodaj ogłoszenie