Kraków. Wyburzyli zabytek, który miał zostać wyeksponowany. Już nie ma fortu N-10 Prądnik Biały [AKTUALIZACJA]

Małgorzata Mrowiec
Małgorzata Mrowiec
Relikty fortu zostały zrównane z ziemią Filip Suchoń
Zaskoczeni miłośnicy i znawcy Twierdzy Kraków pytają: jak do tego doszło?! Nagle rozbiórka zmiotła z powierzchni ziemi zachowaną dotąd część koszarową fortu w rejonie ulicy Wybickiego. Jak ustaliliśmy, według zaleceń konserwatorskich relikty fortu miały być bezwzględnie utrzymane. Sprawa będzie wyjaśniana. Ale zabytek już nie istnieje.

Zdjęcia terenu, na którym relikty fortu zostały zrównane z ziemią, opublikował w internecie jeden z fascynatów fortyfikacji Filip Suchoń. Opatrzył je podpisem: "Szanowni Państwo, był sobie fort, z zachowanym świetnie (użytkowanym i ogrzewanym) blokiem koszarowym, oryginalnymi, stalowymi furtami, studnią (!), czytelnym nasypem, płytką fosą, reliktami zieleni maskującej. Już go nie ma.".

Był to fort międzypolowy rdzenia N-10 „Prądnik Biały”. Od 1854-55 roku istniał tu szaniec FS 10, który w latach 1907-08 został całkowicie przebudowany właśnie na fort N-10. Miał on fosę o spłaszczonym stoku, parterowy blok koszarowy na rzucie prostokąta o konstrukcji kamienno-ceglano-stalobetonowej oraz dwa schrony pogotowia na barkach fortu. Po 1921 r. został częściowo zburzony. Wciąż natomiast istniał blok koszarowy, w okresie powojennym obudowany halą produkcyjno-magazynową, i fragment stoku (nasypy ziemne) z reliktami zieleni fortecznej.

Jak przypomina znawca fortów dr Krzysztof Wielgus, był to jeden z fortów obrony bliskiej nowego rdzenia Twierdzy Kraków. Tworzyły one wewnętrzny pierścień fortyfikacji, ten blisko miasta. Dziś zewnętrzny pierścień jest zachowany lepiej niż wewnętrzny. A teraz jeszcze Kraków utracił relikty jednego z tych obiektów.

- Fort N-10 na Prądniku Białym był zachowany wprawdzie częściowo, obudowany halą i dostosowany do funkcji warsztatowej, ale cenne było to, że ostał się blok koszarowy. Szkoda, że został rozebrany - mówi dr Krzysztof Wielgus. - Ten obiekt nie był tak fascynujący jak olbrzymi fort Rajsko czy Tonie, ale był cenny, szkoda, że go już nie ma, na pewno można to rozpatrywać w kategoriach straty historycznej - dodaje znawca.

Jak podkreśla dr Wielgus, inne forty "N", czyli XIX-wieczne szańce przebudowane następnie na początku XX wieku, zostały uszkodzone oraz bardzo silnie przekształcone. - Rozebrany N-10 był ostatnim, wyjątkowym świadkiem. Bo mamy teraz jeszcze jeden obiekt tego typu, ale bardzo zmieniony: na Cichym Kąciku. Budynek koszar został tu oblany przez Niemców w latach 40. betonem i zrobiono z niego schron przeciwlotniczy - mówi Krzysztof Wielgus.

O fort, który nagle zniknął, zapytaliśmy krakowski magistrat. Jak w odpowiedzi informuje Dariusz Nowak z biura prasowego Urzędu Miasta, w latach 2016-17 miejski konserwator zabytków, na wniosek ówczesnego dysponenta nieruchomości - Spółdzielni Inwalidów im. E. Dembowskiego, po przeprowadzeniu oględzin, wydał zalecenia konserwatorskie co do sposobu zagospodarowania terenu dawnej działki forteczne. Zalecono zachowanie i uczytelnienie form ziemnych oraz odsłonięcie bloku koszarowego spod wtórnej zabudowy i poddanie go konserwacji.

- Jednocześnie wskazano konieczność zachowania obiektu w jak najlepszym stanie, dopuszczając wyłącznie zabudowę części działki, na której nie występują relikty fortu, pod warunkiem odsunięcia zabudowy - przekazuje Dariusz Nowak.

Następie na wniosek spółdzielni opiniowano koncepcję zagospodarowania działki wraz z zabudową, a miejski konserwator wydał wytyczne mające, których spełnienie miało zapewnić korzystniejsze wyeksponowanie zabytku.

Od zeszłego roku nowy właściciel i inwestor na tym terenie to krakowska firma deweloperska FRAX-BUD. Również w ubiegłym roku miejski konserwator wydał opinię pomocniczą dla Wydziału Architektury Urzędu Miasta do projektu decyzji ustalającej warunki zabudowy dla planowanej a tym terenie inwestycji: budowy budynków wielorodzinnych. Granice inwestycji obejmowały zasięgiem relikty fortu nr 10 Prądnik Biały, ujęte w gminnej ewidencji zabytków.

- W wytycznych powtórzono zalecenia odsłonięcia, konserwacji bloku koszarowego oraz uczytelnienia form ziemnych i zachowania zieleni. Miało to na celu bezwzględne utrzymanie reliktów fortu - podkreśla przedstawiciel Urzędu Miasta.

W poniedziałek uzyskaliśmy z magistratu informację, że miejski konserwator nie uzgadniał rozbiórki reliktów fortu. We wtorek udał się na wizję w terenie, sprawa ma być wyjaśniana.

Z kolei Małgorzata Boryczko, powiatowy inspektor nadzoru budowlanego, przekazała nam, że inwestor dokonał zgłoszenia w UMK zamiaru wykonania robót polegających na rozbiórce 15 obiektów (magazynowych, biurowych, wiat, produkcyjno-magazynowych, garaży itp.) przy ul. Wybickiego 5. Następnie 12 marca br. zawiadomił PINB o zamierzonym terminie rozpoczęcia prac.

Dariusz Nowak we wtorek potwierdził, że w grudniu 2017 r. wpłynęło od inwestora zgłoszenie o zamiarze prowadzenia rozbiórki tych obiektów wokół. Wydział Architektury uzyskał opinię konserwatora i przekazał ją deweloperowi: że relikty fortu trzeba zachować. – Firma miała świadomość, że rozbiórka nie może obejmować samego fortu. Wygląda na to, że jest to samowola budowlana – uważa Nowak. Niewykluczone, że sprawa skończy się w prokuraturze.

Przy okazji burzy wokół rozbiórki fortu ujawnił się bałagan w dokumentach: fort N-10 figuruje w gminnej ewidencji zabytków pod błędnym adresem – przy ul. Wielickiej zamiast Wybickiego.

We wtorek próbowaliśmy uzyskać stanowisko firmy FRAX-BUD w całej sprawie. Wciąż czekamy na odpowiedź.

Swoje pytania odnośnie tej rozbiórki skierują do konserwatora członkowie Małopolskiego Stowarzyszenia Miłośników Historii "Rawelin". Wiedzą, że w forcie zachowały się oryginalne elementy pancerne, chcieliby się dowiedzieć, co się z nimi stało, czy można je odzyskać, by np. prezentować w innym forcie. Większość fortów złomiarze ogołocili bowiem z takich elementów. Miłośnicy fortyfikacji chcą też wyjaśnienia błędnego wpisu do ewidencji zabytków. Zamierzają ponadto postulować wpisanie do rejestru zabytków dwóch fortów twierdzy Kraków, które dotąd w nim nie figurują - fortu Bielany (Krępak) i Cichy Kącik.

Sprawę będziemy nadal śledzić.

**Filip Suchoń, architekt i badacz fortyfikacji, członek Austriackiego Towarzystwa Badań Fortyfikacji (Österre

Wideo

Komentarze 58

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

G
Gosc
Osobom, które zastanawiają się nad zakupem mieszkania od dewelopera frax-bud, radzę przemyśleć sprawę bardzo wnikliwie. Robią co chcą a na zażalenia ze strony mieszkańców odnośnie błędów budowlanych, przecieków etc. kierownik budowy się głupkowato śmieje i twierdzi że (widocznych) błędów nie ma, i że on nie wie dlaczego zacieki się pojawiają.
A
Aaaaaa
A ja mam taki pomysł może by wprowadzić w polskim prawie nakaz odbudowy lub ewentualnie przepadek inwestycji na rzecz rekonstrukcji bezprawnie zburzonych zabytków i budynków. Tylko kto to będzie egzekwował?
B
Brrr
Przecież deweloperzy wszystko zrobią aby wybudować apartament, hotel czy biurowiec. Dla nich nie liczy się nic tylko pieniądz. Tak jak ktoś napisał nawet Wawel by wyburzyli i wybudowali hotele. A firma deweloperska FRAX-BUD powinna wytłumaczyć się w sądzie.
s
stara baba
a pan prezydent Jacek M. się zastanawia czy kandydować… paradne… i jednocześnie obrzydliwe…
K
K.
w tym Krakowie. Dziwię się, że jeszcze to Wasze Stare Miasto stoi, skoro macie ludzi bez krzty rozumu, a z mega wyhodowanym cwaniactwem...
T
TTT
Deweloperscy dorobkiewicze, jakby się dało to by Wawel zburzyli i bloki pobudowali. Do więzienia!
G
Gość
a panu konserwatorowi kamienica na Dietla i Dunajewskiego oraz ekrany na łącznicy!
B
Bercik
" Kolejny będzie Fort Luneta Warszawska
Czarny (gość) 19.04.18, 21:18:00 "
A potem następny i następny aż w końcu z tej pazerności zrównają Belweder a kto wie czy w końcu nie padnie wybór na Wawel :)
W końcu wszyscy miłośnicy starych fortów przekonali się co to znaczy siła pieniądza . Developerzy za nic mają historię , skoro nakręcają swoją , swój pęd do kasy . Jak długo jeszcze ?
C
Czarny
Patrzeć tylko a niedługo okaże się że zniknie Fort Luneta Warszawska
Mają przy nim powstać bloki i biurowiec.
Mieszkańcy walczą również o obszar zielony który znajduje się na jego terenie ,ale co tam fort i zieleń. Pewnego dnia okaże się że niema fortu i zieleni a nasz prezydent miasta Krakowa i jego urzędnicy wyprą się po prostu stwierdzeniem że przecież " żadnego fortu tam nie było".
Skoro nie panują nad tym co się dzieje w Krakowie to trzeba ich po prostu wymienić !
m
mwk
To były już resztki FS11. Ale można było go uporządkować, schrony oczyścić i pozamykać na wszelki wypadek wywieźć śmieci i gruz. Dziwne milczenie lewaków z "Polskiego Klubu Ekologicznego" i tym podobnych samozwańczych "ekorobów".
J
Jaśko Cisowski
TO SKANDAL!!!
Do więzienia zcałym gronem decyzyjnym FRAX-BUDu!!!
TWIERDZA KRAKOW JEST NOTORYCZNIE ZANIEDBYWANA - TO SIĘ WRESZCIE MUSI SKOŃCZYĆ!!
powinno się urządzić przykładowy głośny w mediach processes siatki dybiącej na dziedzictwo, by podobne sytuacje nie powtórzyły się
W
Wuja
Nic nowego u nas jest schron z 1914 r zakopany od 1960 r miasto się rozrasta i potrzebuje tramwaj więc wykreśla się z listy zabytków i buży dla dobra ogółu tyle na temat
K
Krakusek
Tyle krzyku o starą rozpadającą się "piwnicę", teraz jak jej nie ma, to pisze się co to za cudo było a jak niszczała to nikogo to nie wzruszało z tak zwanych "obrońców reliktów przeszłości"
c
cynik
Nie pierwszy i nie ostatni budynek który w Krakowie "wyparował.
B
BOLESŁAW ŚMIAŁY
Winnych znaleźć: KONSERWATOR-DEWELOPER-FIRMA WYBURZAJĄCA-POLITYCY ! KARA FINANSOWA ! DEGRADACJA SPOŁECZNA ! I PLUTON EGZEKUCYJNY ! "NIC DLA SIEBIE! WSZYSTKO DLA OJCZYZNY"-PIOTR WYSOCKI 1830
...OD 966 r. do dziś hebroidy zarządzają na pohybel gojom w państwie jak chcą ze szkodą dla potomnych. Geszefciarstwo wytępić !!!
Dodaj ogłoszenie